Επιμέλεια Συνέντευξης: Άννα Μαρία Γιαννάκη & Βιργινία Κιμπουροπούλου

 Από τις 22 ως τις 28 Ιανουαρίου, 31 ταινίες από τη Λατινική Αμερική θα στοιχειώσουν την οθόνη του κινηματογράφου NEWMAN. 

Πρόκειται για το φεστιβάλ Ethno-Hauntology, μία ιδέα που «γεννήθηκε» μέσα από ένα ομώνυμο μανιφέστο, αλλά στοχασμούς πάνω στις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις, οι οποίες από μόνες τους δημιουργούν ένα περιβάλλον τρόμου και αβεβαιότητας. 

Σε μία διαδικτυακή συζήτηση, που περιείχε τόσο σινεμά όσο και σχολιασμούς περί Τραμπ και Βενεζουέλας, ο Ιάκωβος και ο Ραφαέλ, δύο εκ των δημιουργών του φεστιβάλ μας μίλησαν για το Ethno-Hauntology, αλλά και τον διάλογο που ελπίζουν να διεξάγουν με το κοινό μέσα από τις ταινίες τους.

Πώς σας ήρθε η ιδέα για το φεστιβάλ;

Ιάκωβος: Συζητούσαμε για πολλά χρόνια με τον Ραφαέλ, γύρω από έναν τύπο κινηματογράφου που δεν προβάλλεται συχνά στα φεστιβάλ, αλλά και για ταινίες που αρέσουν σε εμάς και θα θέλαμε να δείξουμε στον κόσμο. Μέσα από αυτές τις συζητήσεις προέκυψε η ιδέα για το Ethno-Hauntology.

Ο λόγος που αποφασίσαμε να επιλέξουμε πρώτα ταινίες από τη Λατινική Αμερική είναι ότι τόσο ο Ραφαέλ όσο κι εγώ πιστεύουμε πως υπάρχουν περιπτώσεις ταινιών που, φυσικά, μιλούν για την πραγματικότητα της Λατινικής Αμερικής, αλλά ταυτόχρονα υπάρχουν νήματα που τις συνδέουν με τη σημερινή πραγματικότητα της Ελλάδας και της Ευρώπης – και ειδικά της Ελλάδας.

Υπάρχει, επίσης, το μανιφέστο που συνυπέγραψε ο Ραφαέλ, ως μέρος ενός συλλογικού σχήματος που ονομάζεται Ethno-Hauntology, το οποίο κατά κάποιον τρόπο έδεσε όλα τα κομμάτια μεταξύ τους, καθώς μιλά για όλα αυτά που θέλουμε να συζητήσουμε.

«Το Ethno-Hauntology  θα μπορούσε να το περιγράψει κανείς ως μια «οντολογία» του φαντάσματος, το οποίο απαγάγει με κάποιο τρόπο το έθνος. Το έθνος αιχμαλωτίζεται από το παρελθόν, άρα κι εμείς αιχμαλωτιζόμαστε από το παρελθόν. Αυτό μπορεί να είναι κάτι καλό ή κάτι κακό, ανάλογα με το πώς σχετιζόμαστε με αυτή την κατάσταση της εθνο-οντολογίας», μας εξήγησε ο Ραφαέλ με τη σειρά του.

«Οι ταινίες που επιλέξαμε προσεγγίζουν τα ζητήματα πιο βαθιά και όχι επιφανειακά. Είναι σημαντικό να εμβαθύνουμε σε ορισμένα θέματα, καθώς ζούμε σε μια διαρκή κατάσταση που τρέχουμε συνεχώς από το ένα πράγμα στο άλλο για να επιβιώσουμε, να πληρώσουμε το ενοίκιο, ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν και πραγματικές απειλές, όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου μετανάστες μπορεί να απαχθούν στη μέση του δρόμου», επισημαίνουν ο Ιάκωβος και ο Ραφαέλ, αναφερόμενοι τόσο στην ICE, αλλά και τον γενικότερο εκτοπισμό που αντιμετωπίζουν οι μεταναστευτικές κοινότητες παγκοσμίως, καθώς η πολιτική παίρνει μία ολοένα και πιο ακροδεξιά στροφή.

«Υπήρχαν και στο παρελθόν πολλές τέτοιες ταινίες που χρησιμοποιούσαν το horror ως μέσο για να μιλήσουν για άλλα πράγματα, όπως η κοινωνία ή η πολιτική και υπάρχει αυτή η τάση και τώρα. Το horror είναι ένα είδος για όλους και μπορεί να λειτουργήσει ως πλατφόρμα για να εκφραστούν άλλα πράγματα.

Στην περίπτωση του Ethno-Hauntology , η πλειονότητα των ταινιών είναι ένα μείγμα υβριδικών μορφών, όπως ντοκιμαντέρ ή πιο προσωπικές και ιδιαίτερες ταινίες. Χαρακτηριστικά, η ταινία Pura Sangre (Καθαρό αίμα) είναι μια ταινία με στοιχεία horror και noir, αλλά ταυτόχρονα αγγίζει πολλά ζητήματα που σχετίζονται με το βίαιο παρελθόν της Κολομβίας», εξηγεί ο Ιάκωβος. 

Η ελληνική παράδοση και η λαογραφία έχουν μια ιδιαίτερη σύνδεση με το μεταφυσικό και το στοιχείο του horror. Πιστεύετε ότι αυτό είναι κάτι που το κοινό αναζητά στο σινεμά;

Ιάκωβος: Θα αναφερθώ σε μερικές ταινίες. Υπάρχει, για παράδειγμα, μια ταινία που λέγεται Esquirlas (Θραύσματα), που αποτελεί ένα πολύ προσωπικό έργο της Ναταλία Γκαραγιάλδε. Ο πατέρας της είναι γιατρός, η μητέρα της καθηγήτρια, μια οικογένεια με την οποία, νομίζω, μπορούμε εύκολα να ταυτιστούμε κι εμείς οι Έλληνες. Παίρνουν μια κάμερα και αρχίζουν να κινηματογραφούν τον εαυτό τους, να παίζουν παιχνίδια, να κάνουν μικρές συνεντεύξεις και μικρές ταινίες στην πόλη τους, όπου συνέβη μία καταστροφή. 

Στη Λατινική Αμερική υπάρχουν στοιχεία μέσα στις ταινίες που τα νιώθουμε πάρα πολύ οικεία. Και είναι αλήθεια ότι, αν μιλήσετε με ανθρώπους από τη Λατινική Αμερική, θα βρείτε πολλά κοινά, τόσο στις συμπεριφορές όσο και στον τρόπο έκφρασης με την Ελλάδα.

Ραφαέλ: Η ιδέα της ethno-hauntology πηγαίνει προς μια διαφορετική κατεύθυνση. Ακόμα κι αν έχουμε στοιχεία επιστημονικής φαντασίας σε κάποιες ταινίες ή μια ταινία που πλησιάζει το noir, όπως το Pura Sangre, η πλειονότητα των ταινιών είναι ένα μείγμα πολιτικού κινηματογράφου, ντοκιμαντέρ, πειραματικού κινηματογράφου και ρεαλιστικού κινηματογράφου. Δεν θέλαμε το στοιχείο του «φαντάσματος» να συνδέεται αποκλειστικά με το horror. Αν κοιτάξει κανείς τον σύγχρονο λατινοαμερικανικό κινηματογράφο, θα δει μια αναγέννηση της σχέσης με το μαγικό στοιχείο, αλλά και με αφηγήσεις επιστημονικής φαντασίας ή noir. Βλέπουμε λοιπόν αυτή τη μίξη στοιχείων σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική. Όμως πάντα υποβόσκει και το πολιτικό στοιχείο.

Τι σημαίνει horror για εσάς; Έχετε κάποια μεταφυσική εμπειρία που να σας έχει μείνει ανεξίτηλη;

Ιάκωβος: Όσον αφορά στο μεταφυσικό κομμάτι, δεν πιστεύω και ιδιαίτερα σε αυτό, λόγω του υπόβαθρού μου. Παρ’ όλα αυτά, εκτιμώ βαθιά τα πολιτισμικά στοιχεία των θρησκειών, αλλά και των ιστοριών που μας έλεγαν οι γιαγιάδες μας. Νομίζω ότι αυτό προκύπτει από μια βαθύτερη ανάγκη των ανθρώπων, οι οποίοι έχουν χάσει τη μαγεία από τη ζωή τους. Πιστεύω ότι αυτό συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι έχουν απογοητευτεί, κυρίως από την πολιτική. Είναι κάτι που αναζητούν. Και αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο τέτοιου είδους ιστορίες τούς φαίνονται ελκυστικές.

Ραφαέλ: Είμαι κατά κάποιον τρόπο καθολικός, αλλά ενάντια στον Πάπα και την Εκκλησία. Κάπως σαν τους Πατέρες της Ερήμου, τους πρώτους Χριστιανούς που πήγαν στην έρημο και είχαν μια σχέση με τον Θεό πολύ διαφορετική από την θεσμική Εκκλησία. Παράλληλα, όμως, υπάρχει και μια άλλη παράδοση στην οικογένειά μου, που προέρχεται από την Κούβα και ονομάζεται espiritismo. Είναι μια θρησκεία που περνά από τη μία γενιά στην άλλη, όπου ουσιαστικά η ιδιότητα του «μέντιουμ» περνά από γυναίκα σε γυναίκα μέσα στην οικογένεια. Αν και δεν πιστεύω ότι υπάρχει ένας απόλυτος Θεός, πιστεύω πραγματικά στο κακό. Το έχω νιώσει. Έχω βιώσει στιγμές όπου αισθάνομαι ότι κάτι κακό υπάρχει ή έχει συμβεί σε έναν χώρο, ότι υπάρχει μια βαριά φόρτιση. Έχω ζήσει εμπειρίες για τις οποίες μπορώ να πω με απόλυτη βεβαιότητα ότι υπάρχει κάτι που δεν πάει καλά εκεί, κάτι που δεν μπορώ να μεταφράσω με ένα καθαρά φυσικό μέσο, παρά μόνο να το εκφράσω. 

«Ουσιαστικά, λοιπόν, οι ταινίες είναι εκεί για να προβληματίσουν. Όχι όμως για να μείνουμε απλώς προβληματισμένοι, αλλά για να συζητήσουμε, ακόμα και να τσακωθούμε, ώστε να μπορέσουμε να προχωρήσουμε μπροστά.  Για εμάς, δεν έχει νόημα ο κόσμος να έρχεται, να βλέπει μια ταινία, να λέει «ήταν ωραία» και μετά να πηγαίνει για ύπνο ή να βλέπει κάτι άλλο και να το ξεχνά την επόμενη μέρα. Θέλουμε να μείνει κάτι μέσα τους, θέλουμε να ανοίξουμε έναν διάλογο», καταλήγει ο Ιάκωβος.

Εκτός από τις ταινίες, στο Ethno-Hauntology μπορείτε να απολαύσετε εκθέσεις, που θα βρίσκονται Δημοτική Αγορά Κυψέλης στις 25 του μήνα, masterclasses, μουσικά performances, αλλά και χώρους διαλόγου και συζήτησης, που θα φέρουν τις ιδέες του φεστιβάλ πιο κοντά στην ελληνική πραγματικότητα. 

Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε εδώ.

Προπώληση εισιτηρίων στο Ethnohauntology vol1 @ NEWMAN | Εισιτήρια online! | More.com