Ραπόρτο

Με αφορμή την ελληνική πρεμιέρα του σκηνοθετικού της ντεμπούτου In-I in Motion στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, πραγματοποιήθηκε ανοιχτή συζήτηση με τη σπουδαία γαλλίδα σταρ Ζιλιέτ Μπινός, με τίτλο «Μπροστά και πίσω από την κάμερα: Το σκηνοθετικό μου ντεμπούτο στο Ντοκιμαντέρ». Τη συζήτηση συντόνισε ο Επικεφαλής Προγράμματος του Φεστιβάλ Γιώργος Κρασσακόπουλος. «Είναι μεγάλη τιμή να σας έχουμε εδώ. Έχετε παρευρεθεί και σε προηγούμενη διοργάνωση, όμως είναι η παρθενική σας εμφάνιση με την ιδιότητα του δημιουργού και το πρώτο σας τέτοιου είδους εγχείρημα γενικότερα. Παρακολουθώντας κανείς το ντοκιμαντέρ διαπιστώνει πως πρόκειται για ένα πραγματικό έργο τέχνης. Πιστεύω πως όλη η μαγεία του έγκειται στο γεγονός πως μεταδίδει μια αλήθεια. Εμπεριέχει μια ειλικρίνεια, κι αυτό έρχεται σε πλήρη συνάφεια με την ιδιοσυγκρασία σας» τόνισε ο Γιώργος Κρασσακόπουλος, καλωσορίζοντας τη λαμπερή προσκεκλημένη του Φεστιβάλ στην κατάμεστη αίθουσα Τζον Κασσαβέτης.

Από την πλευρά της, η Ζιλιέτ Μπινός στάθηκε στη βαθιά, συχνά σκοτεινή αλλά συγχρόνως λυτρωτική, εσωτερική διαδικασία που συνοδεύει την υποκριτική, περιγράφοντας πώς η τέχνη λειτουργεί για την ίδια ως δίοδος αυτογνωσίας. «Ως ηθοποιός καλείσαι καθημερινά να σταθείς με ειλικρίνεια όχι μόνο απέναντι στον εαυτό σου αλλά και απέναντι στην ανθρωπότητα συνολικά. Έρχεσαι αντιμέτωπη με τους δαίμονές σου, κοιτάζεις το σκοτάδι σου, το υποσυνείδητό σου. Μέσα από βιβλία διαπίστωσα πως αυτές οι πτυχές μας ταυτίζονται –σε μεγάλο βαθμό– με αυτό που αποκαλούμε θηλυκότητα. Πρόκειται για μια διαδικασία μέσα από την οποία βγαίνεις καλύτερος άνθρωπος, πιο καθαρός. Γι’ αυτό κι αγαπώ την υποκριτική, γιατί με βοηθά να κατανοήσω ποια είμαι και ποιος είναι ο λόγος που βρίσκομαι εδώ. Τέτοιου είδους συνειδητοποιήσεις συμβάλλουν στο να αποβάλλει κανείς τον φόβο και σταδιακά να ανακαλύψει τον δρόμο του».

Μιλώντας για τη δική της διαδρομή και την ανάγκη καλλιτεχνικής εξέλιξης που τη συνοδεύει, η ηθοποιός αναφέρθηκε στη επιθυμία της να σκηνοθετήσει. «Πάντα ονειρευόμουν πως μια μέρα θα σκηνοθετούσα, κι αυτό πήγαζε από την ανάγκη μου να εξελιχθώ. Υπήρχε άγνοια από την πλευρά μου γύρω από πολλές πτυχές αυτής της διαδικασίας, και όταν τελικά με προσέγγισαν οι παραγωγοί και στήριξαν την ιδέα ένιωσα πώς, ίσως, τελικά, να ήταν γραφτό» δήλωσε, συμπληρώνοντας πως «πολλές φορές θέλεις απλώς να μείνεις σπίτι με τις πιτζάμες σου, αλλά η προοπτική της έκθεσης στον κόσμο και σε όσα συμβαίνουν εκεί έξω είναι που σε παρακινεί να δημιουργήσεις. Στη δική μου περίπτωση τουλάχιστον δεν πρόκειται για συνειδητή επιλογή, απλώς προσπαθώ να ακούω και να ακολουθώ τις προκλήσεις που προκύπτουν στην πορεία». Αναφορικά με την πηγαία της ανάγκη να μοιράζεται, κάτι που όπως σχολίασε ο Γιώργος Κρασσακόπουλος εκφράζεται και μέσα από το ντοκιμαντέρ της, η ίδια τόνισε: «Το μοίρασμα δημιουργεί ζεστασιά, χτίζει κοινότητες, σε κάνει να νιώθεις λιγότερο μόνη και να βιώνεις περισσότερη αγάπη. Δίνει νόημα στην ύπαρξη και δεν υπάρχει κάτι καλύτερο από αυτό».

Συνεχίζοντας τον κύκλο προβολών με τίτλο «LATE NIGHT SPECIALS», που σημειώνει απανωτά sold out, οι Νύχτες Πρεμιέρας επιστρέφουν στη μεγάλη οθόνη το μνημειώδες έπος του Πολ Τόμας Aντερσον με τη θρυλική ερμηνεία του Ντάνιελ Ντέι-Λιούις. Λίγες ώρες πριν ο σκηνοθέτης αποκτήσει το Όσκαρ που από καιρό δικαιούται, ευκαιρία να απολαύσουμε ξανά το κατά γενική ομολογία αριστούργημα της μέχρι τώρα καριέρας του. Παρασκευή 13 Μαρτίου, στο CINOBO ΟΠΕΡΑ 1.

Θεωρείται όχι άδικα μια από τις καλύτερες δημιουργίες του 21ου αιώνα όσο και όλων των εποχών, περιέχει τη γιγάντια και βραβευμένη με Όσκαρ ερμηνεία του Ντάνιελ Ντέι-Λιούις και αποδεικνύει περίτρανα γιατί ο σκηνοθέτης της είναι ένας από τους σημαντικότερους του σύγχρονου αμερικανικού σινεμά. Γιατί αυτό που πραγματοποιεί ο Πολ Τόμας Αντερσον με το «Θα Χυθεί Αίμα» είναι μια ανίερη ένωση του κλασικού και μεγαλόπνοου σινεμά του παρελθόντος με έναν ατίθασο μοντερνισμό ο οποίος δεν υπακούει σε τίποτε άλλο εκτός από το δικό του αδιαπραγμάτευτα προσωπικό όραμα.

Η ταινία αφηγείται την άνοδο και πτώση ενός φτωχού μεταλλωρύχου ο οποίος μετατρέπεται σε αδίστακτο μεγιστάνα όταν ανακαλύπτει κοιτάσματα πετρελαίου, στην Καλιφόρνια των τελών του 19ου αιώνα. Εγκαθιδρύει μεθοδικά τη μισανθρωπική αυτοκρατορία του και καταλήγει, υπεράνω ηθικής, να δώσει τη δική του ψυχωτική και εντελώς αμοραλιστική εκδοχή του Αμερικανικού Ονείρου.

Η θαυμάσια φωτογραφία του Ρόμπερτ Έλσγουιτ τιμήθηκε με Όσκαρ, η στοιχειωτική μουσική ανήκει στον Τζόνι Γκρίνγουντ των Radiohead και το σενάριο του Αντερσον αποτελεί ελεύθερη διασκευή στο ογκώδες μυθιστόρημα «Oil!» του ’πτον Σίνκλερ. θα μνημονεύουμε για πάντα, ωστόσο, το «Θα Χυθεί Αίμα» για τη σαρωτικής ισχύος, δαιμονική ερμηνεία του Ντάνιελ Ντέι-Λιούις, ένα κρεσέντο καριέρας το οποίο του κέρδισε το δεύτερο από τα συνολικά τρία Όσκαρ του.

ΘΑ ΧΥΘΕΙ ΑΙΜΑ | THERE WILL BE BLOOD

Σκηνοθεσία: Πολ Τόμας Αντερσον | Πρωταγωνιστούν: Ντάνιελ Ντέι-Λιούις, Πολ Ντέινο, Κέβιν Τζ. Ο' Κόνορ, Κίραν Χιντς | Διάρκεια: 158’

Ημερομηνία: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΜΑΡΤΙΟΥ

Ώρα έναρξης: 23.00

Αίθουσα: CINOBO OPERA 1 (Ακαδημίας 57, Αθήνα)

Εισιτήρια μπορείτε να εξασφαλίσετε ηλεκτρονικά μέσω more.com ή κατευθείαν από το ταμείο της αίθουσας, κατά τις ώρες λειτουργίας της.

Το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης απένειμε στον αμερικανό πολυμεσικό καλλιτέχνη Μπιλ Μόρισον τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο για τη συνολική του συνεισφορά στον κινηματογράφο τη Δευτέρα 9 Μαρτίου, στην αίθουσα Παύλος Ζάννας. Την τιμητική βράβευση ακολούθησε η προβολή της ταινίας Decasia (2002), της πρώτης ταινίας του 21ου αιώνα που κέρδισε θέση στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, καθώς αξιολογήθηκε από το National Film Registry ως «ναυαρχίδα της αμερικανικής κινηματογραφικής κληρονομιάς». Ο Μπιλ Μόρισον, ο οποίος έχει χαρακτηριστεί από τους New York Times ως «ο κατεξοχήν ποιητής των χαμένων ταινιών», χρησιμοποιεί τις παραμορφώσεις του φιλμ ως ένα σχόλιο για τις εικόνες που εξαφανίζονται, καθώς τις παρομοιάζει με αναμνήσεις, φαντάσματα ή κρυπτογραφήματα.

Ο σπουδαίος καλλιτέχνης παρέλαβε τον τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο μέσα σε ιδιαίτερα θερμή ατμόσφαιρα από τον Καλλιτεχνικό Διευθυντή του Φεστιβάλ Ορέστη Ανδρεαδάκη, ο οποίος καλωσόρισε το κοινό. «Κύριες και κύριοι, απόψε τιμούμε το εξαιρετικό έργο του Μπιλ Μόρισον, ενός δημιουργού που αποκαλύπτει την κρυφή ζωή του ίδιου του κινηματογράφου. Μέσα από τον μοναδικό τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τα κινηματογραφικά αρχεία και την εύθραυστη φύση του φιλμ, ο Μόρισον μεταμορφώνει τη φθορά σε ομορφιά, φέρνοντας στο φως ξεχασμένες ιστορίες εγγεγραμμένες στην ίδια τη μνήμη των εικόνων» ανέφερε αρχικά. «Σε μια χρονιά κατά την οποία το Φεστιβάλ αποτίει φόρο τιμής στον αρχειακό κινηματογράφο, το έργο του Μπιλ Μόρισον αποτελεί μια ισχυρή υπόμνηση της δημιουργικής και ιστορικής ζωής που διατηρείται στα αρχεία» πρόσθεσε σχετικά.

Ο Μπιλ Μόρισον παρέλαβε το βραβείο και ευχαρίστησε το Φεστιβάλ για την άψογη φιλοξενία και τη διοργάνωση του αφιερώματος. «Είναι μεγάλη τιμή για μένα — ιδίως από τη στιγμή που είναι η πρώτη φορά που επισκέπτομαι την Ελλάδα και συγκεκριμένα την πόλη της Θεσσαλονίκης. Παρότι το Φεστιβάλ έχει προβάλει στο παρελθόν δύο από τις ταινίες μου, το Ντόσον Σίτι: Παγωμένος χρόνος (2016) και το Decasia (2002), δεν είχα ποτέ μέχρι τώρα την ευκαιρία να έρθω. Έχω απολαύσει τις πρώτες 24 ώρες στην πόλη σας πάρα πολύ και ανυπομονώ για τις επόμενες μέρες και τις γνωριμίες που επιφυλάσσουν» σημείωσε. Παράλληλα, εξέφρασε τον ενθουσιασμό του για το spotlight που πραγματοποιεί το 28ο ΦΝΘ στο έργο του: «Θα προσπαθήσω να παρουσιάσω όσο το δυνατόν περισσότερες μικρού μήκους ταινίες μου στο αυριανό masterclass» συμπλήρωσε. Ακολούθησε η προβολή της ταινίας Decasia, η οποία ξεδιπλώνεται ως μια υποβλητική κινηματογραφική εμπειρία γύρω από τον χρόνο, την απώλεια και την εύθραυστη ζωή των εικόνων. Μετά το τέλος της ταινίας, ακολούθησε συζήτηση με το κοινό.

Σε ερώτηση για το πώς ξεκίνησε η ενασχόλησή του με το αρχειακό υλικό αλλά και το πώς προέκυψε η ιδέα για αυτή την ταινία, ο Μπιλ Μόρισον απάντησε πως η ιδέα γεννήθηκε μέσα από την επαφή του με προηγούμενα έργα που αξιοποιούσαν φθαρμένο φιλμ. Όπως ανέφερε, δεν ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε κατεστραμμένο κινηματογραφικό υλικό, κάνοντας μνεία στο χαρακτηριστικό παράδειγμα της ταινίας Lyrical Nitrate του Ολλανδού δημιουργού Πέτερ Ντελπέτ στις αρχές της δεκαετίας του ’90, με τον ίδιο να έχει εντυπωσιαστεί βαθιά από τις σκηνές όπου το φιλμ είχε υποστεί έντονη φθορά. Λίγα χρόνια αργότερα, όταν βρέθηκε στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καρολίνας για το πρώτο Orphan Film Symposium, άρχισε να εξερευνά τα αρχεία του ιδρύματος, τα οποία περιείχαν μεγάλο όγκο φθαρμένου φιλμ. Όπως περιέγραψε, ήδη από την πρώτη ημέρα εντόπισε αρκετά εντυπωσιακά αποσπάσματα. Τότε συνειδητοποίησε ότι η ίδια η φθορά του φιλμ θα μπορούσε να αποτελέσει τη βασική γλώσσα της ταινίας. Παράλληλα, εκείνη την περίοδο του ζητήθηκε να δημιουργήσει οπτικό υλικό για μια συμφωνία του συνθέτη Μάικλ Γκόρντον που δεν είχε ακόμη γραφτεί. Επιστρέφοντας στη Νέα Υόρκη, ο Μόρισον τού πρότεινε μια ιδέα που θα συνέδεε άμεσα την εικόνα με τον ήχο. Ο Γκόρντον ανταποκρίθηκε δημιουργικά στην πρόκληση, συνθέτοντας αυτό που ο Μόρισον περιγράφει ως «μια αποσυντονισμένη συμφωνία», μια μουσική σύνθεση που, όπως και οι εικόνες, διαμορφώνεται μέσα από μια διαδικασία σταδιακής αλλοίωσης.

To πολυβραβευμένο ντοκιμαντέρ του Δημήτρη Κουτσιαμπασάκου Ο Ηρακλής, ο Αχελώος και η γιαγιά μου (1997) προβλήθηκε το Σάββατο 7 Μαρτίου σε συνθήκες επαυξημένης προσβασιμότητας, στο πλαίσιο του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Υπηρετώντας το όραμα ενός κινηματογράφου χωρίς αποκλεισμούς, το Φεστιβάλ διεύρυνε τις προσβάσιμες δράσεις του στη φετινή διοργάνωση μέσα από μια αληθινά πρωτοποριακή πρωτοβουλία, καθώς πρόκειται για την πρώτη φορά που ένα ντοκιμαντέρ προβάλλεται σε συνθήκες επαυξημένης προσβασιμότητας στην Ελλάδα, μέσα από τη χρήση κινηματογραφικών εικονογραμμάτων (FilmpiX), ενισχύοντας ακόμα περισσότερο την εμπειρία θέασης για νευροδιαφορετικούς ανθρώπους. Παράλληλα, η προβολή ήταν αισθητηριακά φιλικη (sensory friendly), με χαμηλότερο ήχο και φως, με στόχο να μπορούν να την απολαύσουν άτομα που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού.

Το κοινό χαιρέτισε ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φεστιβάλ Ορέστης Ανδρεαδάκης: «Σας καλωσορίζω ξανά σε μία ακόμα προσβάσιμη προβολή του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης που γίνεται με την υποστήριξη της Alpha Bank, χορηγού προσβασιμότητας του Φεστιβάλ. Είναι μια προβολή προσβάσιμη όχι μόνο σε θεατές κωφούς, βαρήκοους και με προβλήματα όρασης, αλλά για πρώτη φορά και σε νευροδιαφορετικούς θεατές. Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Εμμανουέλα Πατηνιωτάκη, ειδικό σε θέματα προσβασιμότητας, η οποία μας βοηθάει σε αυτές τις προβολές, και φυσικά τον Θανάση Παπαντωνόπουλο, που έχει κάνει αυτή την ιδιαίτερη προσθήκη για τους νευροδιαφορετικούς θεατές».

Τον λόγο στη συνέχεια πήρε ο κ. Παπαντωνόπουλος της IRIS ACCESS ΚοινΣεΠ, ο οποίος αναφέρθηκε στις παρεμβάσεις που διασφαλίζουν την επαυξημένη προσβασιμότητα στην προβολή του ντοκιμαντέρ: «Στην ουσία, προσθέτουμε άλλη μία δράση στις ήδη υπάρχουσες, με βάση τα εικονογράμματα (FilmpiX), τα οποία δεν προέρχονται από κάποια βάση δεδομένων αλλά μέσα από την ταινία. Χρειάστηκε να δημιουργήσουμε περίπου 500 εικόνες που έχουν σχέση με την ταινία αφού αναλύσαμε το κάθε κομμάτι της. Αυτό είναι το διαφορετικό στοιχείο σε σύγκριση με τις υπόλοιπες δράσεις προσβασιμότητας, καθότι με τα εικονογράμματα επιτυγχάνεται η επεξήγηση για νευροδιαφορετικούς ανθρώπους και όχι μόνο η πληροφόρηση».

Με τη σειρά του ο σκηνοθέτης της ταινίας Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος ευχαρίστησε το Φεστιβάλ για την πρόσκληση και την ευκαιρία το ντοκιμαντέρ του να προβληθεί στο πλαίσιο μιας τέτοιας αξιομνημόνευτης πρωτοβουλίας: «Είμαι ιδιαίτερα συγκινημένος καθώς έχουν συμπληρωθεί 30 χρόνια από τα γυρίσματα, και αισθάνομαι μεγάλη τιμή και περηφάνια που προβάλλεται σε αυτό το πλαίσιο. Είναι μεγάλη τιμή για την ταινία. Εύχομαι να αντέχει μετά από τρεις δεκαετίες και να σας αρέσει. Και πάλι συγχαρητήρια για την πρωτοβουλία σας».

Mε αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων φέτος από τη γέννηση της Marilyn Monroe, το HAU Movie Club, την Τρίτη 10 Μαρτίου, στις 19:00, προτείνει την κλασική, διαχρονική κωμωδία του Billy Wilder «Επτά Χρόνια Φαγούρα» (The Seven Year Itch, 1955).

Πρόκειται για μία από τις πιο εμβληματικές ταινίες της χρυσής εποχής του Χόλιγουντ, η οποία αφηγείται με χιούμορ και οξυδέρκεια τις φαντασιώσεις, τις ανασφάλειες και τους πειρασμούς ενός παντρεμένου άντρα που μένει μόνος στην καλοκαιρινή Νέα Υόρκη, μετά τη γνωριμία του με τη νέα του γειτόνισσα.

Στην ταινία πρωταγωνιστεί η Marilyn Monroe, σε μία από τις πιο εμβληματικές εμφανίσεις της καριέρας της, που σημάδεψε την ποπ κουλτούρα και την ιστορία του κινηματογράφου.

Η ταινία είναι βασισμένη στο ομώνυμο θεατρικό έργο, που σημείωσε μεγάλη επιτυχία στο Broadway. Με ευφυείς διαλόγους, ελαφριά ειρωνεία και αξέχαστες σκηνές, το «Επτά Χρόνια Φαγούρα» παραμένει μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς της ρομαντικής κωμωδίας.

Είσοδος ελεύθερη με σειρά προτεραιότητας.

Τρίτη 10 Μαρτίου 2026, 19:00

Θέατρο Ελληνοαμερικανικής Ένωσης, Μασσαλίας 22, 10680, Αθήνα

Είσοδος ελεύθερη με σειρά προτεραιότητας

Πληροφορίες: Διεύθυνση Πολιτιστικών (210 3680052), culture@hau.gr, https://www.hau.gr/el-gr/culture

Ο Γιώργος Αθανασίου με την νέα του ταινία, έδωσε μια ανάσα φρεσκάδας που μας υπενθυμίζει τη δύναμη να μνημειοποιούμε αυτές τις καθημερινές, απλές και ήσυχες στιγμές της ζωής μας που τελικά καθορίζουν τα πάντα μέσα και έξω από μας˙ μια υπενθύμιση όλων αυτών που στέκουν αθόρυβα κοντά μας και δεν τα κοιτάζουμε αρκετά.

Η εκδρομή των δυο πρωταγωνιστών σε ένα μικρό ορεινό χωριό, φαίνεται σαν μια διαρκής πρόκληση. Οι δυο τους καταφεύγουν εκεί ελπίζοντας πως μέσα στη φύση και την ησυχία που τους περιβάλλει θα καταφέρουν να ξεκινήσουν ένα μουσικό πρότζεκτ. Έτσι, ξεκινάει μια σειρά πειραματισμών, συζητήσεων και εξορμήσεων, από τις οποίες διψάνε να πάρουν αυτό που ζητάνε: την έμπνευση, που φαίνεται ότι ποτέ δεν έρχεται όταν την θέλουν. Όλη η εκδρομή τους μοιάζει με ένα ειρωνικό παιχνίδι, στο οποίο προσπαθούν να απελευθερωθούν μανιωδώς από αυτά που τους περιορίζουν πέφτοντας ξανά και ξανά στην ίδια παγίδα, να υποκύπτουν σε καλούπια και να μπαίνουν μέσα τους.

Η πρώτη παγίδα των ηρώων μας, θα έλεγα ότι είναι αυτή η ασφαλής αίσθηση πως οφείλουν να βρουν απόλαυση σε αυτό που γνωρίζουν ήδη, πως μόνο μπροστά μπορούν πια να προχωρήσουν, πως δεν πρέπει να υπάρχει χρόνος για διάλειμμα. Ιδέες που σίγουρα τους εμποδίζουν όταν έρχεται η στιγμή να δημιουργήσουν και να ψάξουν με απόλυτη ειλικρίνεια αυτό που τους εκφράζει στο «τώρα» και όχι σε ένα μακρινό «τότε». Και πράγματι στο σημείο αυτό, με ιδιαίτερη οικειότητα και έναν άλλοτε πιο τρυφερό και άλλοτε χωρίς φιοριτούρες ρεαλισμό αποτυπώνεται η αναζήτηση του τέλειου και του «φρέσκου» στην καλλιτεχνική τους δημιουργία, και ταυτόχρονα η ανάγκη για απόλαυσή, γιατί χωρίς αυτήν κάτι μοιάζει λάθος. Σύντομα όμως, αυτός ο μύθος που φαίνεται μάλιστα να είναι το συστατικό που θεμελιώνει τη σχέση των δυο φίλων αλλά και των προσωπικών τους ταυτοτήτων, σταδιακά καταρρίπτεται. Εδώ βρίσκεται η πρώτη «ήττα», ο ψίθυρος στο αυτί ότι αυτό που σε ολοκλήρωνε παλιά, δε σε ολοκληρώνει πλέον (και δεν πειράζει).

Έπειτα, έχουμε τη φύση, η οποία φαίνεται να κατέχει έναν τρίτο πρωταγωνιστικό ρόλο. Αρχικά, μοιάζει να υπόσχεται πως θα τους χαρίσει σχεδόν μαγικά τις απαντήσεις στα ερωτήματά τους. Προχωρώντας, αποδεικνύεται μια μικρή ρομαντική ψευδαίσθηση, μετατρέπεται παραπάνω σε παιχνίδι και μάθημα, δίνοντας διαρκώς ευκαιρίες στους ήρωές μας να καταλάβουν πως τίποτα από αυτά που αναζητούν δεν βρίσκεται έτοιμο και πως για να κάνουν πράγματι ένα βήμα έχει έρθει η ώρα για την υπέρβαση.

Αυτό που θέλω κάπου εδώ να σχολιάσω, είναι πως η επαναληπτικότητα κάποιων διαλόγων είναι κάτι που μπορεί σε ορισμένα σημεία να ενοχλήσει. Ωστόσο, πιστεύω εν μέρει, πως η επιλογή του αυτοσχεδιασμού στην ταινία έδωσε ακριβώς την ελευθερία που της άρμοζε, και πως η μερική αίσθηση της επαναληπτικότητας δε θα μπορούσε να λείπει από μια τόσο ρευστή και κοντά στην πραγματικότητα ταινία.

Μάλιστα, θεωρώ πως οι συζητήσεις που κάνουν οι δυο φίλοι ανακαλούμενοι αναμνήσεις και παρελθόν, είναι αυτό το διακριτικό στοιχείο που τους ανασέρνει στην πραγματικότητά τους. Χτυπάει το καμπανάκι για να τους προειδοποιήσει πως η ζωή τους δεν έχει σταματήσει να κυλάει, και πως ήρθε η στιγμή να παίξουν πράγματι με νέους όρους. Η αμηχανία και η δυσκολία τους είναι και αυτά νέος όρος, και δεν χαρακτηρίζουν μόνο τις μικρές ματαιώσεις που βιώνουν σε όλο το οδοιπορικό τους, αλλά και τις ασταμάτητες συζητήσεις τους, οι οποίες γίνονται το κλειδί για την ανακούφιση και το ξεμπλοκάρισμα που χρειάζονται. Η ευκαιρία τους να μιλήσουν για το…οτιδήποτε, να μοιραστούν μικρές –συχνά αστείες και άχαρες- σκέψεις και να τις μετατρέψουν σε κάτι μεγάλο, είναι αυτό που τελικά τους απελευθερώνει.

Μια σατιρική και σουρεαλιστική πινελιά που αστειεύεται με την παραπάνω σκέψη, είναι ένας μυστηριώδης τρομακτικός ήχος που επαναλαμβάνεται σε διάφορες στιγμές της διαμονής τους (άραγε στιγμές ανασφάλειας ή στιγμές κάποιας διαύγειας;). Και φυσικά όταν οι φίλοι αποφασίζουν να πάρουν δράση, να ψάξουν και τελικά να βρουν την προέλευσή του, ο ήχος σταματάει μια για πάντα, αφήνοντάς τους να αναρωτιούνται αν είχε κάποια ουσία όλη η αναζήτησή του.

Ας κρατήσουμε από τους δυο φίλους λοιπόν, την πρόκληση, την αποδόμηση των προσωπικών τους κατασκευασμάτων και την απόφαση να δημιουργήσουν χώρο για να χτίσουν κάτι νέο. Και αυτή η αποδοχή, δε γίνεται θεαματικά, αλλά ήσυχα και προσωπικά. Μπορούν να υπάρξουν όρια, αλλά είναι αυτά που βάζουμε οι ίδιοι, και ίσως ακόμα και το «οτιδήποτε» με τα όριά του να είναι κάτι που τους (και μας) περιορίζει.

«Αναρχειοθετώντας την αλλαγή» τιτλοφορείται η συνομιλία της 9ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης «όλα πρέπει να αλλάξουν. ΡΝΣ9» με το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και το φετινό θεματικό αφιέρωμά του στα αρχεία.

Συγκροτημένο από τη Νάντια Αργυροπούλου, επιμελήτρια της Μπιενάλε 9, το ενδεικτικό αυτό σώμα ταινιών μικρού μήκους περιλαμβάνει έργα Ελλήνων και μη δημιουργών σε ένα τριήμερο προβολών στον κινηματογράφο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΝ.

Είναι μια χειρονομία αναρχειοθετικής τάξης, λοξής εικοτολογικής αναδίφησης σε αρχεία εντός άλλων αρχείων εντός των οριοθετήσεων, της οικονομίας ενός συγκεκριμένου θεσμικού πλαισίου όπως αυτό του ιστορικού Φεστιβάλ, το οποίο καταδύεται φέτος στους μηχανισμούς καταγραφής της μνήμης.

Σε συνέχεια της εγκατάστασης και προβολής έργων κινούμενης εικόνας στο πρελούδιο της Μπιενάλε 9 (Οκτώβριος – Νοέμβριος 2025), και τα έργα του αφιερώματος αυτού σημαίνουν και συνέχουν τη σταδιακά αναδυόμενη παρουσία και περιπλανητική κίνηση της διοργάνωσης έως την υλοποίηση της κύριας έκθεσής της (23 Μαΐου – 5 Ιουλίου 2026). Άλλωστε κάθε αρχείο, κάθε συλλογή και επιλογή, στοιχειώνονται από αυτό ακριβώς που λείπει έτσι ώστε αυτό που συμβαίνει να μην μπορεί ακριβώς να ειπωθεί, να ανήκει στο πεδίο της αταξίας, να ανοίγεται στη δυνατότητα της ριζοσπαστικής μεταμόρφωσης.

Η Μπιενάλε 9 εμπνέεται από τη μέθοδο έρευνας και σκέψης, την «κριτική μυθοπλασία» (critical fabulation) της σημαντικής Αφροαμερικανίδας θεωρητικού Saidiya Hartman, καθώς και από τη μελέτη της στην έννοια της άρνησης, της απείθαρχης κίνησης ως στρατηγικής η οποία διακόπτει την οργανωτική βία της εξουσίας και παράγει το άνοιγμα προς τη δυνατότητα άλλων τρόπων ζωής, τη δυνατότητα κατοίκησης του κόσμου με τρόπους ριζοσπαστικά και συλλογικά δίκαιους, ελεύθερους και απολαυστικούς.

Η Hartman αναμετράται με το αρχείο-«νεκρό βιβλίο», τόπο βίας, διαγραφής και σιωπής, ο οποίος ζωντανεύει μόνο για να καταγράψει την τιμωρία, το λιντσάρισμα και τον τρόμο, την αντικειμενοποίηση και εμπορευματοποίηση των μαύρων σωμάτων. Προσπαθεί, όπως σημειώνει η ίδια, να σπρώξει τα ντοκουμέντα στα όριά τους και έτσι να ανασύρει από αυτά όσα δεν τόλμησε να φανταστεί κανείς για όσα περιέχουν ή αποκλείουν, να «ξεθάψει την επανάσταση από τον φάκελο της αρχειοθέτησης, να ξεχαλινώσει την απείθαρχη κίνηση».[ Στο Saidiya Hartman, Wayward Lives, Beautiful Experiments: Intimate Histories of Riotous Black Girls, Troublesome Women, and Queer Radicals (Νέα Υόρκη: W. W. Norton, 2019), σ. xiv.]

Τα έργα στο αφιέρωμα «αναρχειοθετώντας την αλλαγή» ανιχνεύουν την ανοιχτότητα μιας τέτοιας κίνησης προτείνοντας διαφορετικές εκφορές του κοινωνικού αλλιώς και της εξερεύνησης του τι θα μπορούσε να είναι.

Την Πέμπτη 12 Μαρτίου (17.30) τα έργα Le Sibille και Witchhammer παρουσιάζονται με σύντομο πρόλογο της επιμελήτριας του αφιερώματος σχετικά με την αναπαράσταση των μαγισσών στην τέχνη και την καταδίωξή τους στη ζωή, τόσο ιστορικά όσο και στο μοντέρνο συγκείμενο της καπιταλιστικής συσσώρευσης, της αποικιοκρατικής παράδοσης και της τιμωρίας των παραβατικών σωμάτων.

Στο έργο Le Sibille (1977, 30’) της πρωτοπόρας τρανς-φεμινιστικής κολεκτίβας Le Nemesiache[ Ταινίες των Le Nemesiache παρουσιάστηκαν στο πρελούδιο της Μπιενάλε 9 στις 31.10.2025, ενώ μεγαλύτερο αφιέρωμα στην κολεκτίβα θα υπάρχει στην κυρίως έκθεση τον Μάιο–Ιούλιο 2026. ] (που εμπνέεται από την τιμωρό Νέμεση), οι φιγούρες που ενσαρκώνουν εκφάνσεις της μάντισσας Σίβυλλας σε μια σεάνς στα τοπία της Νάπολι επαναστατούν ενάντια στη γραμμική χρονικότητα για να επαναφέρουν χαμένες ή αγνοημένες γνώσεις και να αποκαταστήσουν τις υποκουλτούρες της πρόβλεψης. Η δημιουργική φόρμα γνωστή ως psicofavola, την οποία εισήγαγε η κολεκτίβα το 1973, αποτέλεσε το μέσο για μη δυαδική και ελεύθερη μεταμόρφωση, ενώ όλες οι περφόρμανς τους, προετοιμασμένες μέσα από το λεγόμενο «εργαστήρι ποίησης» (bottega della poesia), έγιναν φιλμ με τρόπο που τοποθετούσε την αναπαράσταση στο δυναμικό πεδίο του από-κοινού-γίγνεσθαι, αυτό που αποκαλούσαν «δημιουργία συνειδητότητας μέσω της κάμερας». Το σινεμά των Le Nemesiache αρνήθηκε το βλέμμα που παγιώνει και εξαιρεί και αποκάλυψε έναν κόσμο πολλών κόσμων μέσα από μια επαναστατικά μυθοποιητική πολιτική φαντασία που αναβίωνε χαμένες ή περιθωριοποιημένες παραδόσεις.

Η ταινία Witchhammer (1969, 105’) της Ester Krumbachová αποτελεί δείγμα της πολυδιάστατης πρακτικής της παραγνωρισμένης Τσέχας δημιουργού που απασχολεί ευρύτερα την Μπιενάλε 9. Στην ταινία αυτή, που βασίστηκε σε βιβλίο του Václav Kaplický και δανείστηκε τον τίτλο της από το περίφημο Malleus Maleficarum (1486), το μεσαιωνικό εγχειρίδιο καταδίωξης των μαγισσών, η Krumbachová έκανε το production design, συνέγραψε το σενάριο (με τον σκηνοθέτη Otakar Vávra) και συνέθεσε τους στίχους του επαναστατικού τραγουδιού «Flandern». Στην ταινία αναβιώνει –σε επινοητική σύνδεση με τις δίκες-παρωδία και την καθεστωτική προπαγάνδα στην Τσεχοσλοβακία της δεκαετίας του 1950– η ιστορική πραγματικότητα μιας από τις τελευταίες δίκες μαγισσών στην Ευρώπη του Μεσαίωνα. Όπως διαβάζουμε στα αρχεία της Krumbachová,[ Η Μπιενάλε 9 περιλαμβάνει ευρύτερο αφιέρωμα στο έργο της Ester Krumbachová και το συλλογικό έργο της δημιουργίας του αρχείου της, ενώ ήδη πραγματοποιήθηκε προβολή του φιλμ Murdering the Devil, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, στα πλαίσια του 14ου ΦΠΚΑ, 2025. https://esterkrumbachova.org/en/collections/the-witchhammer-1969 ] επιβεβαιώνεται η πίστη της στην «ελεύθερη τέχνη η οποία αφορά ελεύθερους ανθρώπους».

Την Παρασκευή 13 Μαρτίου (17.30) παρουσιάζονται τα έργα Η αρρώστια που δεν έχει γιατρειά. Πάνος Κουτρουμπούσης, Follow Them: Τέος Ρόμβος & Χαρά Πελεκάνου, και Κουρσάλ με πρόλογο και Q&A με τον σκηνοθέτη του Κουρσάλ Νίκο Θεοδοσίου.

Στα έργα αυτά υφαίνονται η διαβατική ζωή και οι μνήμες δημιουργών της ελληνικής αντικουλτούρας, οι οποίοι δεν εγκαθίδρυσαν προτεκτοράτο στο περιθώριο που γνώρισαν αλλά μοιράστηκαν γενναιόδωρα, με χιούμορ, ευρηματικότητα και αλληλέγγυες πρακτικές τα ανήσυχα υλικά μιας αισθητικής κοινωνικότητας. Σε εποχές που οι συμβολικοί και πραγματικοί χώροι ελεύθερης σκέψης χάνονται, είναι θέμα μνήμης και φαντασίας, θέμα ενδυνάμωσης, η ζωηρή επίσκεψη σε αυτές τις ιστορίες.

Στο φιλμ Η αρρώστια που δεν έχει γιατρειά. Πάνος Κουτρουμπούσης (2022, 22’34’’), σε σκηνοθεσία Γιώργου και Ηρακλή Μαυροειδή, συγκεντρώνονται αποσπάσματα αυτοβιογραφικών εξομολογήσεων του φίλου τους, ανατρεπτικού ζωγράφου, λογοτέχνη, και δημιουργού διεθνών κόμικς και άγνωστων εν πολλοίς ταινιών (όπως το καλτ Από μπουζούκια σε μπουζούκια) Πάνου Κουτρουμπούση.

Το ντοκιμαντέρ Ακολουθήστε τες (2020, 25’) αποτελεί μια περιπλανητική επίσκεψη στις μνήμες, την αντισυμβατική ζωή και το πολυσχιδές έργο του Τέου Ρόμβου και της Χαράς Πελεκάνου, σε ανάθεση της Νάντιας Αργυροπούλου στη σκηνοθέτρια Εύη Καλογηροπούλου για την έκθεση «Trypa, stories of love, anarchy, care and extinction as told by Teos Romvos & Chara Pelekanou» στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Plato, στην Όστραβα της Τσεχίας.[ https://plato-ostrava.cz/cs/Vystavy/2020/Dira]

Η ταινία Κουρσάλ (2006, 57’) του Νίκου Θεοδοσίου καταπιάνεται με τον αμφισβητούμενο νεωτερισμό του πρώτου πλωτού κινηματογράφου στην ανταριασμένη κοινωνικά και πολιτικά Θεσσαλονίκη του 1925, την «παρδαλή μαούνα» η οποία κατέληξε μετά την απόσυρσή της να λειτουργεί σαν πλωτή Σχολή Δοκίμων στην Παλαιστίνη,[ https://theodosiou.wordpress.com/2012/08/13/koyrsal-avgi/] και κυρίως με τους ανθρώπους που έζησαν την ιστορία της.