Πώς μπορούν τα αρχεία να αποκτήσουν απροσδόκητες σημασίες για τη ζωή μας σήμερα; Όταν έρχονται στο φως σπάνιοι, κρυμμένοι θησαυροί, η σχέση μας με τον κόσμο αλλάζει. Η νοητή γραμμή που μας ενώνει με το παρελθόν γίνεται στέρεη βάση για να περπατήσουμε στο σήμερα. Φέτος, σε μια χειρονομία όπου μας οδήγησε η μνήμη, αποφασίσαμε να καταδυθούμε στον πυρήνα του κόσμου των αρχείων. Το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης παρουσιάζει ένα μεγάλο αφιέρωμα με τίτλο Όλη η μνήμη του κόσμου – ένα κλείσιμο του ματιού στο ντοκιμαντέρ του Αλέν Ρενέ Toute la mémoire du monde (1956), το οποίο μας ξεναγεί ποιητικά στα άδυτα της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας, στο Παρίσι. Το αφιέρωμα θα διατρέχει διαφορετικές πτυχές της φετινής διοργάνωσης, από τις ταινίες και τις συζητήσεις, έως το spot και τις εκδόσεις. Δημιουργώντας το αρχείο του αύριο, φωτίζουμε το παρόν μας.
Στο πλαίσιο του αφιερώματος θα προβληθούν συναρπαστικες found footage ταινίες, φτιαγμένες από υλικά του σινεμά: «ρετάλια» αναλογικών και ψηφιακών μέσων, θραύσματα από εικόνες που έχουν διασωθεί ή βρεθεί τυχαία σε αποθήκες, ακόμη και στα σκουπίδια, αλλά και σκηνές ή και μεμονωμένα καρέ από υπάρχοντα έργα. Επίσης, αποσπάσματα από ξεχασμένα φιλμ, επίκαιρα, επίσημα αρχεία, home videos, ακόμα και desktop ντοκιμαντέρ, τα οποία μετατρέπουν υλικό από το διαδίκτυο σε αυτοτελή οπτικοακουστικά έργα (τα τέσσερα desktop ντοκιμαντέρ του αφιερώματος θα προβληθούν σε κοινό slot), μεταλλάσσονται σε κινηματογραφική πρώτη ύλη.
Ανάθεση καλλιτεχνικού έργου
Στο πλαίσιο της συνεργασίας του με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ), το Φεστιβάλ προχώρησε στην ανάθεση ενός πρωτότυπου καλλιτεχνικού έργου, μιας μικρού μήκους διάρκειας 10 λεπτών, στον σκηνοθέτη Αριστοτέλη Μαραγκό, ο οποίος απέσπασε Αργυρό Αλέξανδρο Σκηνοθεσίας στο 66ο ΦΚΘ με την ταινία του Μπιτσκόμπερ. Ένα έργο animation θέτει σε κίνηση τον φαινομενικά στατικό κόσμο των αρχείων και αφουγκράζεται τις διαφορετικές –ανθρώπινες και μη ανθρώπινες– φωνές που συνυπάρχουν σε υπόγειες βιβλιοθήκες, σκονισμένα ράφια, χαρτιά που αποσυντίθενται, σφραγίδες που ξεθωριάζουν, ρωγμές σε φωτογραφίες, χειρόγραφες σημειώσεις και δακτυλογραφημένες οδηγίες. Προσεγγίζοντας τα επίσημα μητρώα όχι ως καταστατικά έγγραφα αλλά ως αποθετήρια λησμονημένων ιστοριών, η ταινία αναζητά τα ίχνη ενός ανοίκειου παρελθόντος στο παρόν και φαντάζεται ένα μέλλον φτιαγμένο από τα πιο ταπεινά υλικά: ένα μέλλον που αναγνωρίζει τη φθορά ως προοίμιο της δημιουργίας, τη λήθη ως προϋπόθεση της μνήμης, το αρχείο ως τόπο και χρόνο συνάντησης.
Συζήτηση
Στον συναρπαστικό κόσμο των αρχείων θα επιχειρήσουμε να διεισδύσουμε μέσα από μια ανοιχτή συζήτηση που θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 9 Μαρτίου (Παύλος Ζάννας, 11:00).
Η συζήτηση θα ξεκινήσει με την προβολή του μικρού μήκους πειραματικού ντοκιμαντέρ, που ανέθεσε το Φεστιβάλ στον Αριστοτέλη Μαραγκό. Στη συζήτηση θα συμμετέχουν η Ελίζαμπεθ Κλινκ, παραγωγός, ερευνήτρια και ειδικός αδειοδότησης αρχειακού υλικού σε εκατοντάδες διεθνή ντοκιμαντέρ, ο Βασίλης Αλεξόπουλος, Διευθυντής του Αρχείου της ΕΡΤ, η Αμαλία Παππά, Αναπληρώτρια Γενική Διευθύντρια στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, ο Ερίκ Καμπρόν, Licencing Executive της British Pathé, και ο Τάκης Ζωντήρος, γνωστός και ως Greek Visions, instagrammer/αποθησαυριστής του ελληνικού πολιτισμού. Τη συζήτηση θα συντονίσει η δημοσιογράφος και σκηνοθέτης Μαριάννα Κακαουνάκη.
Η είσοδος στη συζήτηση θα πραγματοποιηθεί με σειρά προτεραιότητας, με την έκδοση μηδενικού εισιτηρίου. Τα μηδενικά εισιτήρια θα είναι διαθέσιμα από τα ταμεία του Φεστιβάλ (και όχι online), από τις 10:00 της προηγούμενης ημέρας (Κυριακή 8 Μαρτίου). Το κάθε άτομο δικαιούται να παραλάβει έως 2 μηδενικά εισιτήρια για τη συζήτηση.
Εκδόσεις
Η ειδική έκδοση, ο ΑΚατάλογος και το περιοδικό Πρώτο Πλάνο σχηματίζουν ένα ιδιότυπο τρίπτυχο αρχείο. Συγκεκριμένα, η ειδική έκδοση του Φεστιβάλ είναι αφιερωμένη στα αρχεία και θα φιλοξενήσει κείμενα του Προέδρου στα Γενικά Αρχεία του Κράτους Δημήτρη Σωτηρόπουλου και της Αναπληρώτριας Γενικής Διευθύντριας στα Γενικά Αρχεία του Κράτους Αμαλίας Παππά, του εικαστικού Αλέξανδρου Ψυχούλη, ο οποίος φιλοτέχνησε τη φετινή αφίσα του Φεστιβάλ, του καλλιτεχνικού διευθυντή του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης Ορέστη Ανδρεαδάκη και του επικεφαλής αφιερωμάτων του Φεστιβάλ Δημήτρη Κερκινού. Στον αγαπημένο ΑΚατάλογο, με τίτλο Εκτός Αρχείου, γράφουν ο γραφίστας Γιάννης Καρλόπουλος, η θεατρολόγος, κριτικός, επιφυλλιδογράφος, μεταφράστρια και επιμελήτρια εκθέσεων Ελένη Βαροπούλου, η σκηνοθέτρια και επίκουρος καθηγήτρια του Τμήματος Κινηματογράφου της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ Πέννυ Μπούσκα, ο κριτικός κινηματογράφου Μανώλης Κρανάκης, ο επικεφαλής προγράμματος του Φεστιβάλ Γιώργος Κρασσακόπουλος και η συντονίστρια των εκδόσεων του Φεστιβάλ και ερευνήτρια Γκέλυ Μαδεμλή. Επιπλέον, το περιοδικό Πρώτο Πλάνο συνομιλεί και αυτό με το αφιέρωμα, φέρνοντας παράλληλα στο προσκήνιο μια νέα, πολύ σημαντική κινηματογραφική πρωτοβουλία, που θα παρουσιαστεί στο προσεχές διάστημα.
Συμμετοχή σε έκθεση
Το Φεστιβάλ συμμετέχει σε έκθεση στο MOMus-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών με την εγκατάσταση THIRD PERSON (PLURAL) της εικαστικού Αικατερίνης Γεγησιάν, η οποία στηρίζεται σε αρχειακό υλικό. Η κινηματογραφική βερσιόν του έργου θα προβληθεί στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
Οι ταινίες
Οι ταινίες του αφιερώματος δεν ανακυκλώνουν απλώς το παρελθόν, αλλά το επανερμηνεύουν κριτικά, ανοίγοντας διάλογο ανάμεσα στη μνήμη, στην ιστορία και στο παρόν.
Ανάμεσα σε φόρο τιμής και παροξυσμική εμμονή, η εμβληματική ταινία Rose Hobart (1936) του πρωτοπόρου του found footage Τζόζεφ Κορνέλ –μία από τις πρώτες του είδους– επικεντρώνεται στις χειρονομίες, στις εκφράσεις και στη στάση του σώματος της Ρόουζ Χόμπαρτ, ηρωίδας του χολιγουντιανού δράματος East of Borneo (1931), παραδίδοντας ένα ποιητικό σχόλιο για τη δύναμη του σινεμά ως βιομηχανίας ονείρων και εξωτισμού.
To στοχαστικό Όλη η μνήμη του κόσμου (1956) του σπουδαίου Αλέν Ρενέ, που χαρίζει στο μεγάλο φετινό αφιέρωμα του Φεστιβάλ τον τίτλο του, εκκινεί ως μια καταβύθιση στα ενδότερα της περίφημης Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας προτού εξελιχθεί σε μια βαθυστόχαστη πραγματεία για την κοινωνική εμμονή της συσσώρευσης και της καταγραφής, την αναπόφευκτη ανεπάρκεια του ανθρώπινου μνημονικού αλλά και την προαιώνια συμβολική μας μάχη απέναντι στο αναπόδραστο της θνητότητας.
Αξιοποιώντας υποδειγματικά τις διδαχές του σοβιετικού agitprop μοντάζ, το Now! (1965) του Σαντιάγο Άλβαρες κινείται στο μεταίχμιο που συνυφαίνει το ντοκιμαντέρ, τα κινηματογραφικά επίκαιρα και το πειραματικό φιλμ, κουβαλώντας το τιμητικό γαλόνι του πρώτου (ανεπίσημου) βίντεο κλιπ στην ιστορία. Μια εξάλεπτη οπτικοακουστική καταιγίδα που αντιπαραβάλλει το ομώνυμο (και απαγορευμένο στις ΗΠΑ ως ριζοσπαστικό) τραγούδι της Νίνα Χορν με στατικά και κινούμενα στιγμιότυπα από αποτρόπαιες εκδηλώσεις φυλετικού ρατσισμού και επεισόδια σε διαδηλώσεις του Κινήματος για τα Πολιτικά Δικαιώματα.
Η ταινία Mother Dao, the Turtlelike (1995) του Βίνσεντ Μόνικενταμ συνδυάζει αρχειακό υλικό από προπαγανδιστικές ολλανδικές ταινίες της περιόδου 1912-1933, φυσικούς ήχους και εμβόλιμα θραύσματα από την προφορική παράδοση της Ινδονησίας, αναλαμβάνοντας μια διττή αποστολή. Αφενός να φέρει στο φως πολύτιμα τεκμήρια από την άγνωστη καθημερινότητα της εποχής, αφετέρου να φανερώσει τα ιστορικά και πολιτισμικά θεμέλια ενός αποκιοκρατικού αφηγήματος που επιμένει να αρνείται τις χυδαίες καταβολές του.
Το Workers Leaving the Factory (1995) του Χαρούν Φαρόκι επανεξετάζει το πολύτιμο αρχειακό υλικό της πιθανότατα πρώτης ταινίας στην ιστορία του σινεμά που προβλήθηκε σε γενικό κοινό (Η έξοδος από το εργοστάσιο Λυμιέρ), μέσα από ένα σύνθετο και δαιδαλώδες πρίσμα που αναστοχάζεται τις απαρχές και την εξέλιξη του μέσου, θέτοντας μια σειρά από συναρπαστικά ερωτήματα για τη φύση, την ταυτότητα και την εμβέλεια της κινούμενης εικόνας: μια φευγαλέα αποτύπωση του παρελθόντος που κουβαλά μέσα της μνήμες από το μέλλον.
O βιρτουόζος του found footage Πέτερ Φόργκακς, στο εμβληματικό The Maelstrom: A Family Chronicle (1997), αντιπαραβάλλει τις ευτυχισμένες στιγμές που απαθανατίστηκαν στα home videos μιας οικογένειας Εβραίων στην Ολλανδία, γυρισμένα πριν το Ολοκαύτωμα, με κινηματογραφικά επίκαιρα, χρησιμοποιώντας ως ηχητικό φόντο ραδιοφωνικά αποσπάσματα της εποχής και ένα στοιχειωτικό τζαζ σάουντρακ. Το τελικό αποτέλεσμα πυροδοτεί ένα διαπεραστικό ρίγος, καθώς ανάμεσα στους ανθρώπους που διασκεδάζουν βλέπουμε μελλοντικά θύματα, αλλά και θύτες μιας ανείπωτης φρίκης.
Στο Εικόνες της Ανατολής: Βάνδαλος τουρισμός / Images of the Orient: Vandal Tourism (2001), οι Γιερβάντ Τζανικιάν και Άντζελα Ρίτσι Λούκι ανακαλύπτουν στα αρχεία μιας βρετανικής μεγαλοαστικής οικογένειας μια σειρά από φιλμάκια που τράβηξε ένα ζευγάρι στη διάρκεια ενός ταξιδιού στις Ινδίες το 1928 και το 1929 – στο αποκορύφωμα του αγώνα ενάντια στην αποικιοκρατία. Οι φαινομενικά «αθώες» στιγμές διασκέδασης αποπνέουν μια ανομολόγητη βία και εξουσία, υφαίνοντας μια πλάγια και αιχμηρή αναλογία ανάμεσα στο αποικιοκρατικό παρελθόν και στον τουρισμό τού σήμερα.
.jpg)
.jpg)
%20(1).jpg)
