Γρήγορη απάντηση: Γιατί παίζει ήδη με αυτό. 

 Ο Darren Aronofsky δεν ανήκει σίγουρα σε εκείνους τους σκηνοθέτες που έχουν δημιουργίες, έτσι για το “χαλαρό της υπόθεσης”. Η κινηματογραφική του ματιά υπάρχει για να φέρει κάθε άνθρωπο αντιμέτωπο με εκείνα τα σκοτεινά μονοπάτια της ψυχής του και ίσως να τον κάνει να νιώσει άβολα. Είτε αποφασίζει να θίξει το ζήτημα των ναρκωτικών, είτε την ψύχωση, είτε την βαθιά υπαρξιακή μοναξιά, όλες του οι ιστορίες έχουν ένα κοινό στοιχείο: καθημερινοί άνθρωποι, οι οποίοι στρέφονται στα άκρα, ακόμη και στην αυτοκαταστροφή.

Και όλο αυτό δεν είναι σίγουρα απλή υπόθεση. Ειδικά αν μιλάμε για έναν δημιουργό σαν τον Aronofsky, ο οποίος μέσω της τολμηρής σκηνοθετικής του ματιάς και της “κλειστοφοβικής” προσέγγισής του, δεν παρουσιάζει απλώς τους χαρακτήρες του, αλλά μας τοποθετεί στο μυαλό τους. Και έτσι, ερχόμαστε σε αυτή την -πολύ συχνά- άβολη στιγμή, να μην βλέπουμε απλώς την ιστορία να εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας, αλλά να την νιώθουμε κιόλας.

Αν έπρεπε να αναφερθεί κάτι γενικό και ουσιώδες για το σινεμά του Αρονόφσκι, θα ήταν ότι ακροβατεί ανάμεσα στο όνειρο και την ολική καταστροφή του ανθρώπου. Και σε αυτό το φαινομενικά αχανές “σύμπαν”, κρύβεται η ουσία της κινηματογραφικής του δημιουργίας.

Θέλοντας να εξερευνήσουμε τα όρια του ανθρώπου και την εμμονή σε αυτά, θα πέσουμε πάνω στις ακόλουθες τρεις του ταινίες:

 Requiem for a Dream (2000)

Η ταινία πραγματεύεται την σύνδεση τεσσάρων χαρακτήρων που ζουν στην Νέα Υόρκη και παλεύουν με διαφορετικές μορφές εθισμού. Ο Χάρι (Jared Leto) και η Μάριον (Jennifer Connelly) κάνουν όνειρα για μια καλύτερη ζωή, ο φίλος τους Τάιρον (Marlon Wayans)προσπαθεί να αποδράσει από το παρελθόν του, ενώ αντίστοιχα η μητέρα του Χάρι, Σάρα (Ellen Burstyn), βυθίζεται σε έναν διαστρεβλωμένο κόσμο που αφορά την τηλεόραση και την εικόνα του εαυτού της. Ενώ ο εθισμός δυναμώνει και τα όρια χάνονται, η πραγματικότητα που βιώνουν αρχίζει να διαλύεται. 

Το Requiem for a Dream δεν πρόκειται απλώς για μία ταινία για τα ναρκωτικά. Ο Aronofsky, δεν θίγει τα ναρκωτικά μόνο ως κοινωνικό πρόβλημα, αλλά παρουσιάζει τον εθισμό ως μια ανθρώπινη επιθυμία για μια άλλη – ίσως καλύτερη - εκδοχή της πραγματικότητας, της ζωής. Φυσικά, δεν υπάρχει καμία ρομαντικοποίηση. Κάθε όνειρο που χτίζεται, σύντομα καταρρέει με τον πιο ωμό τρόπο, δίνοντας την σειρά του στην (αυτο)-καταστροφή. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι η ένταση και οι επαναλαμβανόμενες εικόνες, είναι κάποια από τα στοιχεία που τελικά προκαλούν τον θεατή να βιώσει μαζί με τους χαρακτήρες την ολική τους πτώση. 

Black Swan (2010)

Η ταινία ακολουθεί την Νίνα (Natalie Portman), μια νεαρή μπαλαρίνα, που λαμβάνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στη “Λίμνη των Κύκνων”. Στην προσπάθειά της να ενσαρκώσει επιτυχώς τον λευκό αλλά και τον μαύρο κύκνο, καλείται να βρει την ισορροπία ανάμεσα στην αθωότητα και την σκοτεινή πλευρά του εαυτού της. Κατά την διάρκεια αυτού του “ταξιδιού”, η πίεση και ο ανταγωνισμός αυξάνονται, με αποτέλεσμα η Νίνα να χάσει την επαφή της με την πραγματικότητα και να χαθεί σε έναν χορό με τις ψευδαισθήσεις της. 

Ο Aronofsky στη συγκεκριμένη ταινία, δίνει στη τελειομανία μία τρομακτική διάσταση. Η πρωταγωνίστρια δεν κυνηγάει απλώς την επιτυχία, αλλά μια τόσο τέλεια εκδοχή του εαυτού της, με επακόλουθο να φλερτάρει με τα άκρα. Όντας μαθημένη στη πειθαρχία και την “τελειότητα”, η Νίνα καλείται να αποδεχτεί το χάος μέσα και έξω της, με το τίμημα να οδηγηθεί στη πλήρη ψυχική κατάρρευση. Η ταινία μετατρέπεται σε φακό, ο οποίος ταξιδεύει και φωτίζει τις σκοτεινές εκείνες γωνίες του μυαλού της πρωταγωνίστριας. Η κάμερα την ακολουθεί ασφυκτικά και ο θεατής παρατηρεί εικονικές αλλοιώσεις, οι οποίες τον ωθούν στο να χάσει την αίσθηση του τι είναι αληθινό και τι όχι. Ακριβώς όπως το βιώνει και η πρωταγωνίστρια. 

Μια ταινία για το μέχρι που μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος για να νιώσει την “τελειότητα”, η οποία τελικά θα του στερήσει την ίδια του την υπόσταση. 

The Whale (2022) 

Η ταινία αφορά τον Τσάρλι (Brendan Fraser), έναν απομονωμένο καθηγητή που κάνει online μαθήματα και πάσχει από παχυσαρκία. Ενώ η κατάσταση της υγείας του επιδεινώνεται, επιθυμεί να κερδίσει ξανά την αποξενωμένη κόρη του (Sadie Sink), ενώ την ίδια στιγμή η επιθυμία του για λύτρωση ολοένα και δυναμώνει. 

Εν αντιθέσει με τις δύο προηγούμενες ταινίες του, στο The Whale ο Aronofsky επικεντρώνεται στον χαρακτήρα με έναν πιο ήσυχο τρόπο, ο οποίος φυσικά παραμένει συναισθηματικά βαρύς. Ο πρωταγωνιστής δεν είναι ένας χαρακτήρας που καταρρέει. Αντιθέτως, η κατάρρευση έχει ήδη φτάσει. Παρόλα αυτά, η σκηνοθετική ματιά του δημιουργού δεν κρίνει τον πρωταγωνιστή για τις επιλογές του και τις συνέπειες που ακολουθούν. Αντιθέτως, “προτείνει” στον θεατή να προσπαθήσει να κατανοήσει τι υπάρχει κάτω από την επιφάνεια. Το The Whale τελικά, αποτελεί ίσως την πιο ανθρώπινη εκδοχή της απεικόνισης της ανθρώπινης ανάγκης για λύτρωση στη φιλμογραφία του Aronofsky. 

Οι τρεις αυτές ταινίες, ενώνονται κυρίως λόγω του τρόπου που ο δημιουργός τους αφουγκράζεται τους χαρακτήρες των ιστοριών. Δεν τους κρίνει, αλλά δεν τους προστατεύει κιόλας. Και με αυτό τον τρόπο, οι χαρακτήρες αφήνονται “ελεύθεροι”, να παλεύουν με τον εαυτό τους σε μια πορεία με τελική ευθεία την αυτοκαταστροφή.

Οι χαρακτήρες, πρόκειται για ανθρώπους, οι οποίοι επιθυμούν να λάβουν κάτι, όντας διατεθειμένοι να πληρώσουν το τίμημα, όσο βαρύ κι αν είναι αυτό. Σε αυτές τις ακραίες καταστάσεις, τις οποίες βιώνουν οι χαρακτήρες του, κρύβεται τελικά και η κινηματογραφική ουσία του Αρονόφσκι: όσο ακραίες κι αν είναι, πάντα υπάρχει κάτι “οικείο”, ώστε ο θεατής να αντιλαμβάνεται ότι ίσως αυτές οι ιστορίες δεν αναφέρονται μόνο στους χαρακτήρες αλλά και στα δικά μας προσωπικά όρια και τις “αδυναμίες”.