Αύγουστος, 1942. Μια αρκετά ευκατάστατη οικογένεια Γερμανών ζει και μεγαλώνει στο όμορφο, γραφικό σπίτι της. Η μητέρα με τη βοήθεια των υπηρετριών της περιποιείται τον αξιοζήλευτο κήπο της και ετοιμάζει το σπίτι, τα παιδιά παίζουν στο γρασίδι ή στο δωμάτιό τους και όλα είναι έτοιμα για να εορταστούν τα γενέθλια του αγαπημένου συζύγου και πατέρα της οικογένειας. Ο καιρός είναι υπέροχος και το κλίμα γιορτινό και ξέγνοιαστο για το ζευγάρι, που φαίνεται να έχει καταφέρει όλα όσα θα ήθελε. Τι ευτυχία…

Το σενάριο, αν το αφήσω σε αυτό το σημείο, θυμίζει χολιγουντιανή ρομαντική ταινία. Τι κι αν σας έλεγα, όμως, πως αυτή θα είναι κατά έναν τρόπο η πιο τρομακτική ταινία που θα δείτε ποτέ; Όχι, δεν κρύβεται κανένα τέρας πίσω από τα λουλούδια, παρά μόνο το τέρας του φασισμού, που κάνει το κακό να φαντάζει μια κοινοτοπία μέσα από την «αξιοζήλευτη» ζωή αυτής της οικογένειας. 

Γιατί αυτή δεν είναι μια οποιαδήποτε οικογένεια. Είναι η οικογένεια του Ρούντολφ Ες, διοικητή του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Άουσβιτς στην Πολωνία. Και όλη αυτή η ευτυχία χτίστηκε κυριολεκτικά πάνω και σε εκατομμύρια πτώματα, ενώ παράλληλα ο πόνος και ο θάνατος βρίσκονται κυριολεκτικά σε απόσταση αναπνοής από το σπίτι. Μπορεί κανείς να τα αντικρίσει από το παράθυρο…

Η "Ζώνη Ενδιαφέροντος", σε σκηνοθεσία του Jonathan Glazer, παίζει κυριολεκτικά με την υπομονή- και την οργή- του θεατή. Εντός της ζώνης, έχουμε την οικογένεια και τους κεντρικούς χαρακτήρες, τον πατέρα Ρούντολφ (Christian Friedel­), τη σύζυγο και μητέρα των παιδιών του Χέντγουικ (Sandra Hüller), τους γιους και την κόρη τους και το υπηρετικό προσωπικό. 

Ας κάνουμε, τώρα, ένα μίνι μάθημα ιστορίας. Το στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Άουσβιτς θεωρούταν από τους Ναζί το μεγαλύτερο και «αποδοτικότερο» του Τρίτου Ράιχ , με εκτιμώμενο αριθμό νεκρών 1,1 εκατ. ανθρώπους, Ρομά, Εβραίους, Πολωνούς και Σοβιετικούς στρατιώτες. 

Ως εκ τούτου, πώς μπορεί κανείς να αγνοήσει όλη αυτή την τραγωδία και να ζει ευτυχισμένος, χωρίς την επίγνωση ότι η ευτυχία του και μόνο συνιστά ένα έγκλημα (μη συνυπολογίζοντας το γεγονός ότι η «φυλή» του διαπράττει γενοκτονία) ; Μα είναι απλό: να μην κοιτάξει πίσω από το φράχτη. Για εμένα, αυτό ήταν και το πιο εξοργιστικό μέρος της ταινίας, το πώς η κτηνωδία μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι τόσο κοινότοπο, αν και εφόσον ο θύτης απολαμβάνει και με το παραπάνω τα «λάφυρα».

«Βρήκα ένα διαμάντι στην οδοντόκρεμά μου. Καλού κακού, θα παίρνω αυτή τη μάρκα από εδώ και εμπρός», «Πιστεύεις ότι η κυρία τάδε είναι εκεί μέσα; Δεν πήρα τις κουρτίνες της στο παζάρι…» ακούγεται σε απλή συζήτηση γυναικών στην κουζίνα, αγγίζοντας τις ευαίσθητες χορδές και τα νεύρα των θεατών. Έπειτα, μια ξενάγηση στον ολάνθιστο κήπο- ποτισμένο με σώματα των φυλακισμένων. «Έχεις φτιάξει μια καλή ζωή», λέει η μητέρα στην κόρη της επισκεπτόμενη το εξοχικό στο Άουσβιτς. Αλλά ακόμα και η ίδια μητέρα- βρισκόμενη εκεί για λίγες ημέρες- διέκοψε απότομα την επίσκεψή της μη αντέχοντας τη φρίκη πίσω από το φράχτη, αφήνοντας στην κόρη της ένα σημείωμα που  μόνο να υποθέσει μπορεί ο θεατής το περιεχόμενό του, που γεμίζει την Χέντβιχ με οργή και την κάνει να ξεσπά με απειλές θανάτου στις εβραιοπούλες υπηρέτριες. Τόσο καλή θεωρεί την ποιότητα ζωής της εκεί, που όταν ο άνδρας της παίρνει μετάθεση για άλλο στρατόπεδο, εκείνη αποφασίζει πως το καλύτερο θα ήταν να μείνει εκεί, στον «παράδεισό» της. Ο παράδεισος του ενός, η κόλαση του άλλου.

Η ερμηνεία του χαρακτήρα της Χέντβιχ από την Hüller, μιας γυναίκας που χάρη στο Τρίτο Ράιχ έγινε η νοικοκυρά που πάντα επιθυμούσε, είναι εξίσου καθηλωτική με αυτή του Ρούντολφ Ες, από τον Christian Friedel, που δίνει στον διοικητή έναν ανέκφραστο, σκληρό χαρακτήρα, επικεντρωμένο ως επί το πλείστον στη δουλειά του.

O Eς απεικονίζεται σαν αυτό που λέμε πρότυπο οικογενειάρχη και επαγγελματία. Έχει το σεβασμό της γυναίκας και των παιδιών του. Όλοι οι υφιστάμενοί του τον εκτιμούν. Άλλωστε, διοικεί το στρατόπεδο συγκέντρωσης με την περισσότερη αποδοτικότητα, τα πιο αποτελεσματικά κρεματόρια… τις περισσότερες καμένες ζωές. Θέλει μεγάλη στωικότητα και αφοσίωση σε έναν σκοπό (λέμε τώρα) για να είσαι ο Ρούντολφ Ες. Και αυτό ακριβώς βλέπουμε να ενσαρκώνεται και στην ταινία. Το κακό παίρνει ανθρώπινη μορφή, την μορφή του Ες, που αντιμετωπίζει το θάνατο και το μίσος σαν απλά μια ακόμα καριέρα, που οδηγεί τελικά και στην προαγωγή του ως προϊστάμενος όλων των υπόλοιπων διοικητών. 

Η βία, βέβαια, έχει γίνει πια μέρος του DNA τους. «Τους φανταζόμουν όλους να καίγονται μέσα σε ένα κρεματόριο», λέει ο Ες στην γυναίκα του για τους καλεσμένους ενός πάρτι που πήγε. Τα παιδιά παίζουν με βίαια παιχνίδια. Σκοτώνουν τα στρατιωτάκια στο δωμάτιό τους παριστάνοντας ότι είναι Εβραίοι. Το κακό έχει ριζώσει. 

Και μέσα σε όλη αυτή τη μαυρίλα, γυρισμένη με φιλμ στα αρνητικά χρώματα, βλέπουμε λίγο φως, μέσα από μια μικρή, παράλληλη ιστοριούλα. Ένα κοριτσάκι, με τις πλεξούδες του και το ποδήλατό του, μπαίνει στα πέριξ του στρατοπέδου ξεγλιστρώντας από τους ναζί και αφήνει μήλα και σημειώματα στους κρατουμένους. Και τη θέση του φωτός παίρνει ξανά το σκοτάδι, όταν ο Glazer μας πηγαίνει σε ένα πλάνο από το Μουσείο του Άουσβιτς πριν ανοίξει, στο σήμερα. Οι υπάλληλοι καθαρίζουν τα κρεματόρια και τα τζάμια από τα εκατομμύρια παπούτσια των θυμάτων του στρατοπέδου. Όλα αυτά έγιναν, δεν ήταν άλλη μια ιστορία. Άνθρωποι υπέφεραν, βασανίστηκαν δίπλα από το σπίτι με τον υπέροχο κήπο που μια οικογένεια ναζί ζούσε πλουσιοπάροχα.

Δεν θα μπω στην διαδικασία να την κρίνω ως την καλύτερη ή όχι ταινία που έχω δει. Αλλά είναι σίγουρα η εξυπνότερη κινηματογραφική ιδέα των τελευταίων ετών. Το κακό γυρισμένο ως μια απλή, καθημερινή ιστορία. Μια ειλικρινής απόδοση της ζωής ενός δολοφόνου εκατομμυρίων αθώων και των συγγενών του. Κανένα ιδιαίτερο τρικ, μια ειλικρινής σκηνοθεσία, καμια απολύτως απόχρωση από τον Glazer πέρα από αυτή της αλήθειας. Οι παθητικές και ρεαλιστικές ερμηνείες και η γνώση των ιστορικών γεγονότων που συνδέθηκαν με το Άουσβιτς κάνουν από μόνα τους τη δουλειά, για αυτό και το να δει κανείς τη Ζώνη Ενδιαφέροντος απαιτεί ψυχραιμία και υπομονή. Αλλά αξίζει και με το παραπάνω.