Σε σενάριο και σκηνοθεσία του Κρίστοφερ Νόλαν, το Οπενχάιμερ είναι ένα επικό θρίλερ γυρισμένο σε IMAX® που σπρώχνει το κοινό στο παράδοξο του αινιγματικού ανθρώπου που πρέπει να ρισκάρει να καταστρέψει τον κόσμο για να τον σώσει.

Στην ταινία πρωταγωνιστεί ο Κίλιαν Μέρφι ως Τζ. Ρόμπερτ Οπενχάιμερ και η Έμιλι Μπλαντ ως η σύζυγός του, βιολόγος και βοτανολόγος Κάθριν “Κίτι” Οπενχάιμερ. Ο βραβευμένος με Όσκαρ® Ματ Ντέιμον υποδύεται τον στρατηγό Λέσλι Γκρόουβς Τζούνιορ, διευθυντή του Μανχάτταν Πρότζεκτ, και ο Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ υποδύεται τον Λούις Στράους, ιδρυτικό επίτροπο της Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας των ΗΠΑ.

Στο Οπενχάιμερ πρωταγωνιστεί επίσης ο βραβευμένος με Όσκαρ® Ράμι Μάλεκ και ενώνει ξανά τον Νόλαν με τον οκτώ φορές υποψήφιο ηθοποιό, συγγραφέα και σκηνοθέτη Κένεθ Μπράνα. Το καστ περιλαμβάνει τους Ντέιν Ντίχαν (Ο Βαλέριαν και η πόλη με τους χίλιους πλανήτες), Ντίλαν Άρνολντ (franchise Halloween), Ντέιβιντ Κρουμχολτζ (Η μπαλάντα του Μπάστερ Σκραγκς), Άλντεν Ένρενράιχ (Solo: A Star Wars Story) και Μάθιου Μοντίν (Ο σκοτεινός ιππότης: Η επιστροφή).

Η ταινία βασίζεται στο βραβευμένο με Πούλιτζερ βιβλίο American Prometheus: The Triumph and Tragedy of J. Robert Oppenheimer του Κάι Μπερντ και του αείμνηστου Μάρτιν Τζ. Σέργουιν. Παραγωγοί της ταινίας είναι η Έμα Τόμας, ο Τσαρλς Ρόβεν της Atlas Entertainment και ο Κρίστοφερ Νόλαν.

Το Οπενχάιμερ έχει γυριστεί σε συνδυασμό καμερών IMAX® 65mm και 65mm με φιλμ μεγάλου μεγέθους, συμπεριλαμβανομένων, για πρώτη φορά, τμημάτων σε ασπρόμαυρη αναλογική φωτογραφία IMAX®.

Η ταινία βασίζεται στο βραβευμένο με Πούλιτζερ βιβλίο «Ο θρίαμβος και η τραγωδία του Ρόμπερτ Οπενχάιμερ» των Κάι Μπερντ και Μάρτιν Τζ. Σέργουιν. Την παραγωγή της ταινίας συνυπογράφουν η υποψήφια για Όσκαρ Έμα Τόμας (Δουνκέρκη, Inception), ο υποψήφιος για Όσκαρ Τσαρλς Ρόβεν της Atlas Entertainment (τριλογία Σκοτεινός Ιππότης, Οδηγός Διαπλοκής) και ο Κρίστοφερ Νόλαν. 

Οι ταινίες του Νόλαν -Tenet, Δουνκέρκη, Interstellar, Inception και η τριλογία του Σκοτεινού Ιππότη- έχουν ξεπεράσει τα 5 δισεκατομμύρια δολάρια στο παγκόσμιο box office και έχουν αποσπάσει 11 Όσκαρ και 36 υποψηφιότητες, μεταξύ αυτών και δύο υποψηφιότητες για Καλύτερη Ταινία.

Η ταινία συνδυάζει την τεχνική του IMAX 65mm και του φιλμ 65mm, ενώ για πρώτη φορά συμπεριλαμβάνονται μέρη σε ασπρόμαυρη αναλογική φωτογραφία IMAX.

Διευθυντής Φωτογραφίας είναι ο υποψήφιος για Όσκαρ Χόιτ Βαν Χόιτεμα (Δουνκέρκη, Tenet), σκηνογράφος η Ρουθ Ντι Γιανγκ (Εμείς, Ούτε καν), ενδυματολόγος η βραβευμένη Έλεν Μιρότζνικ (Ολέθρια Σχέση, Speed), μοντέρ η Τζένιφερ Λέιμ (Black Panther: Wakanda Forever, Tenet), ενώ τη μουσική υπογράφει ο βραβευμένος με Όσκαρ Λούντβιχ Γιόρανσον (ταινίες Black Panther, Tenet).

Η ιστορία

Οι ταινίες του Κρίστοφερ Νόλαν έχουν ξεπεράσει τα όρια της κινηματογραφικής αφήγησης για να πουν επικές ιστορίες για απίθανους ήρωες και παράτολμα σχέδια που εξετάζουν το αναπόφευκτο, την  ηθική και την ύβρη των φιλόδοξων εγχειρημάτων. Η παράδοξη ιστορία καταδίωξης στο Inception παρέσυρε το κοινό στα βάθη των ονείρων, η εντυπωσιακή οδύσσεια του διαστήματος στο Interstellar μας έστειλε σε ένα παραισθησιογόνο ταξίδι στα άκρα του σύμπαντος. Με τη Δουνκέρκη, ο Νόλαν αξιοποίησε διαφορετικές προοπτικές για να αιχμαλωτίσει τις αποτρόπαιες εμπειρίες του πολέμου, ενώ με το Tenet έριξε φως και χειραγώγησε την οπτική και τον χρόνο σε ένα μεταφυσικό θρίλερ επιστημονικής φαντασίας για το παρόν που απειλείται από το μέλλον. Όλες οι ταινίες έχουν δημιουργηθεί με πάθος για τις τεχνικές του κλασικού κινηματογράφου, ενώ διεύρυναν τα όρια με νέα εργαλεία, όπως οι κάμερες IMAX, με σκοπό να επαναπροσδιοριστεί η τέχνη του σινεμά. 

Τώρα, ο υποψήφιος για Όσκαρ σεναριογράφος-σκηνοθέτης επιστρέφει με την πιο φιλόδοξη ταινία του, ένα συναρπαστικό, επικό θρίλερ που καταβυθίζεται στην ψυχή ενός μοναδικού μυαλού, αυτό του ευφυέστατου επιστήμονα πίσω από την εφεύρεση που άλλαξε την ανθρωπότητα και τον πολιτισμό, παρόλο που η ύπαρξη της και μόνο αρκεί για να απειλήσει το μέλλον μας. Εμπνευσμένη από το βραβευμένο με Όσκαρ βιβλίο «Ο θρίαμβος και η τραγωδία του Ρόμπερτ Οπενχάιμερ» των Κάι Μπερντ και Μάρτιν Τζ. Σέργουιν, η ταινία διηγείται τη ζωή και την κληρονομιά του Ρόμπερτ Οπενχάιμερ, του πατέρα της ατομικής βόμβας. 

«Ήθελα να μεταφέρω το κοινό στο μυαλό και την εμπειρία ενός ανθρώπου που βρέθηκε στο κέντρο της μεγαλύτερης αλλαγής στην ιστορία» λέει ο Νόλαν. «Είτε μας αρέσει είτε όχι, ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ είναι το πιο σημαντικό πρόσωπο που έζησε ποτέ. Δημιούργησε τον κόσμο στον οποίο ζούμε, καλώς ή κακώς. Και πρέπει να δούμε την ιστορία του για να τον πιστέψουμε».

Η δημιουργία του Οπενχάιμερ

Η κατασκευή της ατομικής βόμβας ήταν ένας θρίαμβος της ανθρώπινης εφευρετικότητας, αλλά πυροδότησε μία κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών με καταστροφικές επιπτώσεις σε όλο τον κόσμο και έναν πρωτόγνωρο υπαρξιακό φόβο. 

Η επιθυμία του Νόλαν να κάνει την ταινία γεννήθηκε από τον προβληματισμό των επιστημόνων στο Πρόγραμμα Μανχάταν. «Το διάστημα μέχρι την πυρηνική δοκιμή Τρίνιτυ, ο Οπενχάιμερ και η ομάδα του αντιμετώπιζαν τη μικρή πιθανότητα ότι πατώντας το κουμπί και πυροδοτώντας την πρώτη βόμβα, μπορεί να κατέστρεφαν ολόκληρο τον πλανήτη» εξηγεί ο Νόλαν. «Δεν υπήρχε μαθηματική ή θεωρητική βάση που απέκλειε αυτή την πιθανότητα, όσο μικρή κι αν ήταν. Κι όμως πάτησαν το κουμπί. Είναι μία εκπληκτική στιγμή στην ανθρώπινη ιστορία. Ήθελα να στείλω το κοινό σε αυτό το δωμάτιο, εκεί που πατήθηκε το κουμπί. Είναι η πιο απίστευτη στιγμή, αν το σκεφτείς. Το ρίσκο που είχε». 

Το βραβευμένο με Πούλιτζερ βιβλίο «Ο θρίαμβος και η τραγωδία του Ρόμπερτ Οπενχάιμερ» ήταν η βίβλος που καθοδήγησε όλες τις πτυχές της παραγωγής. Στη φάση της συγγραφής του σεναρίου, εφοδίασε τον Νόλαν με πλούσιες ιστορίες για να πλάσει το ενδιαφέρον πορτρέτο του Οπενχάιμερ και να εξερευνήσει την ψυχολογία του. 

«Η ιστορία του Οπενχάιμερ είναι μία από τις σπουδαιότερες ιστορίες» λέει ο Νόλαν. «Είναι γεμάτη παράδοξα και ηθικά διλήμματα. Αυτό είναι το υλικό που με ενδιαφέρει. Ενώ η ταινία αποπειράται να βοηθήσει το κοινό να καταλάβει γιατί οι άνθρωποι κάνουν αυτά που κάνουν, την ίδια στιγμή αναρωτιέται αν θα έπρεπε να τα κάνουν. Ο κινηματογράφος σαν αφηγηματικό μέσο παρασύρει με μοναδικό τρόπο το κοινό στην υποκειμενική εμπειρία, αφήνοντας το να κρίνει τα γεγονότα μέσα από τα μάτια των χαρακτήρων αλλά δίνοντας και μία πιο αντικειμενική σκοπιά. Σε διαφορετικά σημεία, προσπαθούμε να καταβυθιστούμε στην ψυχή του Οπενχάιμερ και να στείλουμε το κοινό σε ένα συναισθηματικό ταξίδι. Αυτή ήταν η πρόκληση της ταινίας, να πούμε μέσα από την οπτική του την ιστορία ενός ανθρώπου που έχει εμπλακεί σε μία συναρπαστική και καταστροφική αλληλουχία γεγονότων, για τους σωστούς όμως λόγους». 

Η ιστορία του Οπενχάιμερ στα χρόνια που ακολούθησαν το Πρόγραμμα Μανχάταν δίνει την οπτική στο έργο του και στην κληρονομιά του ενώ εξετάζει τα κίνητρα και τις προσωπικότητες που επηρέασαν τη ζωή του. Η αφήγηση επικεντρώνεται στον Λούις Στράους, πρόεδρο της αμερικάνικης επιτροπής Ατομικής ενέργειας. 

Ο Νόλαν λέει ότι δεν τον απασχολούν τα σκηνοθετικά και παραγωγικά ζητήματα όταν γράφει ένα σενάριο, προκειμένου να αφήσει τη δημιουργικότητα του ελεύθερη. Αλλά σε αυτή την ταινία, ένιωσε την ανάγκη να περιγράψει στο χαρτί την εικαστική προσέγγιση μιας σύνθετης ιστορίας που εναλλάσσεται ανάμεσα στην υποκειμενική και αντικειμενική εμπειρία. 

Ο Νόλαν αποφάσισε ότι οι σκηνές που εκτυλίσσονται μέσα από την οπτική του Οπενχάιμερ θα είναι έγχρωμες (επίσης τις έγραψε σε πρώτο πρόσωπο, μία ακόμα ανορθόδοξη σεναριακή επιλογή), με περιστασιακές σουρεαλιστικές εικόνες που συμβολίζουν τον εσωτερικό του κόσμο. Οι σκηνές που επικεντρώνονται στον Στράους είναι ασπρόμαυρες. «Είναι ασυνήθιστο» λέει ο Νόλαν για την απόφαση του να γράψει σε πρώτο πρόσωπο. «Αλλά το έκανε ξεκάθαρο σε όλους όσους διάβασαν το σενάριο ότι παρακολουθούν τη σκηνή μέσα από τα μάτια του Οπενχάιμερ. Κοιτάμε πάνω από τον ώμο του, είμαστε μέσα στο μυαλό του, πηγαίνουμε παντού μαζί του».

Διαβάζοντας το σενάριο για πρώτη φορά, η παραγωγός Έμα Τόμας λέει ότι έμεινε έκθαμβη με τη σύλληψη του Νόλαν. «Το σενάριο της ταινίας εκφράζει το ενδιαφέρον του Νόλαν για την υποκειμενικότητα και την αντικειμενικότητα, για τις ιστορίες που ξετυλίγονται από διαφορές οπτικές» εξηγεί η Τόμας. «Αλλά στο χαρτί, έκανε κάτι που δεν έχω ξαναδεί, έγραψε τα κομμάτια του Οπενχάιμερ σε πρώτο πρόσωπο. Είναι ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος να περιγράψει την εσωτερική κατάσταση ενός χαρακτήρα. Ήταν από τα καλύτερα σενάρια που έχω διαβάσει ποτέ».

Ο Νόλαν εξέτασε το ενδεχόμενο να κάνει γύρισμα στο Λος Άλαμος, όπου διατηρούνται ακόμα μερικά κτίρια του Προγράμματος Μανχάταν. Αλλά η σημερινή τοποθεσία δεν ταιριάζει με το Λος Άλαμος εκείνης της περιόδου, αφού έχει πια και μοντέρνα κτίρια τα οποία θα έπρεπε να αφαιρεθούν ψηφιακά.

Η σκηνογράφος Ρουθ Ντι Γιανγκ σχεδίασε μία σχολαστική αναπαράσταση του Λος Άλαμος, την οποία κατασκεύασε σε ένα τρισδιάστατο λευκό μοντέλο-μινιατούρα. Το μοντέλο άρχισε να πιάνει τόσο πολύ χώρο που μεταφέρθηκε σε ειδικό χώρο της παραγωγής. Τελικά, συρρικνώθηκε όταν οι παραγωγοί συνειδητοποίησαν ότι η κατασκευή της ρέπλικας του Λος Άλαμος σε πραγματική κλίμακα ήταν απαγορευτική.

Καθώς οι δημιουργοί κατέστρωσαν νέα σχέδια, προέκυψε μία καινούρια στρατηγική: Θα έχτιζαν τις προσόψεις των κτιρίων στο Ghost Ranch στο Νέο Μεξικό και τα εσωτερικά πλάνα θα τα γύριζαν στο πραγματικό Λος Άλαμος. Αυτή η προσέγγιση έδωσε άλλη ενέργεια στο καστ, αφού επέτρεψε στον Κίλιαν Μέρφι και την Έμιλι Μπλαντ να κάνουν γύρισμα στο σπίτι όπου ζούσε η οικογένεια Οπενχάιμερ. «Ο Κρις αποζητά την αυθεντικότητα, είτε με γυρίσματα στα πραγματικά μέρη όπου ζούσαν οι άνθρωποι του Προγράμματος Μανχάταν είτε χτίζοντας κτίρια από το μηδέν» λέει ο παραγωγός Τσαρλς Ρόβεν. «Του αρέσουν οι ταινίες που μοιάζουν χειροποίητες, όχι φτιαγμένες σε ένα στούντιο ή ψηφιακά. Το νιώθεις αυτό σε όλη την ταινία, ειδικά με τα πρακτικά εφέ, όπως το χιόνι στο έδαφος ή τους κυματισμούς σε μία λίμνη, που είναι ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο στην ταινία, ή στο πώς προσέγγισε την πρώτη έκρηξη ατομικής βόμβας». 

Πεδίο Πυρηνικών Δοκιμών Τρίνιτυ

Η ομάδα του Νόλαν πήρε άδεια για γυρίσματα στο Πεδίο Δοκιμών White Sands εκεί που πραγματοποιήθηκε η πρώτη δοκιμή και έκρηξη πυρηνικού όπλου. Αλλά η τοποθεσία παραμένει μία ενεργή στρατιωτική βάση και η παραγωγή δεν μπορούσε να μένει αδρανής για 6 με 8 ώρες κάθε μέρα, όσο ο στρατός έκανε τις δικές του δοκιμές.

Αντ’ αυτού, ο Νόλαν κατασκεύασε στο Νέο Μεξικό τη δική του εκδοχή του Πεδίου Δοκιμών Τρίνιτυ -συμπεριλαμβανομένου ενός  ατσάλινου πύργου ύψους 30 μέτρων- και του απομακρυσμένου οχηρού καταφύγιου όπου ο Οπενχάιμερ παρακολουθούσε την πυροδότηση. 

Άλλες τοποθεσίες

Η ταινία γυρίστηκε στο Ινστιτούτο Προηγμένων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον, όπου ο Οπενχάιμερ και ο Αϊνστάιν συνεργάστηκαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. 

Το παλιό γραφείο του Οπενχάιμερ είχε αναπαλαιωθεί και φαινόταν πολύ σύγχρονο. Αλλά το παλιό γραφείο του Αϊνστάιν είχε διατηρηθεί αυτούσιο και η παραγωγή πήρε άδεια να το χρησιμοποιήσει και να το μεταμορφώσει στο γραφείο του Οπενχάιμερ. Επίσης, ο Νόλαν γύρισε εσωτερικά και εξωτερικά πλάνα στο πραγματικό σπίτι όπου ζούσε ο Οπενχάιμερ και η Κίτι, καθώς και στον περιβάλλοντα χώρο και στη λίμνη. 

Η διεύθυνση φωτογραφίας

Η ταινία γυρίστηκε αποκλειστικά με κάμερες Panavision 65mm και  IMAX 65mm. «Αυτή η μορφή φιλμ δίνει στο κοινό την ευκαιρία να καταβυθιστεί στην ιστορία και την πραγματικότητα στην οποία τους μεταφέρουμε. Στην περίπτωση του Οπενχάιμερ, η ιστορία είναι μεγάλης κλίμακας και εύρους. Αλλά ήθελα επίσης το κοινό να βρεθεί στους χώρους όπου συνέβησαν όλα, σαν να είναι παρόν, ακούγοντας συζητήσεις των επιστημόνων σε αυτές τις σημαντικές στιγμές». 

Οι ασπρόμαυρες σκηνές απαίτησαν την κατασκευής ενός νέου τύπου φιλμ. «Τηλεφωνήσαμε στην Kodak και τους ρωτήσαμε εάν έχουν ασπρόμαυρο φιλμ των 65mm» λέει ο διευθυντής φωτογραφίας Χόιτ Βαν Χόιτεμα. «Και φυσικά δεν είχαν, γιατί δεν το είχαν κατασκευάσει ποτέ. Οπότε τους ζητήσαμε να το φτιάξουν. Ευτυχώς, δέχτηκαν την πρόκληση. Όταν το δοκιμάσαμε, μείναμε έκθαμβοι. Ήταν τόσο ξεχωριστό και όμορφο». 

Η ταινία ήταν ένα φιλόδοξο πείραμα δημιουργίας ενός ανθρωποκεντρικού δράματος γυρισμένου με τις μεγαλύτερες κάμερες του κόσμου. «Το IMAX είναι μία μορφή φιλμ για το υπερθέαμα, για μεγαλειώδη τοπία» εξηγεί ο Χόιτ Βαν Χόιτεμα. «Από την αρχή είχα την περιέργεια να ανακαλύψω πώς θα χρησιμοποιήσουμε αυτές τις κάμερες στα κοντινά πλάνα. Μπορούμε να αιχμαλωτίσουμε το συναίσθημα; Στο Οπενχάιμερ το καταφέραμε, γιατί η ιστορία το απαιτούσε αυτό». 

Τα οπτικά εφέ

Σε αντίθεση με τις φήμες που κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο, ο Κρίστοφερ Νόλαν δεν πυροδότησε κάποια πραγματική ατομική βόμβα στο Νέο Μεξικό για να κινηματογραφήσει το ατομικό μανιτάρι της εμβληματικής πυρηνικής δοκιμής Τρίνιτυ. Αντ΄αυτού, ο Νόλαν και ο διευθυντής φωτογραφίας Χόιτ Βαν Χόιτεμα συνεργάστηκαν με τους επικεφαλής των ειδικών εφέ Σκοτ Φίσερ (βετεράνος του Νόλαν με Όσκαρ για τα Interstellar και Tenet) και τον Άντριου Τζάκσον (Όσκαρ για το Tenet) για να αναπαραστήσουν τη δική τους εκδοχή της ατομικής έκρηξης. Ο Νόλαν τους έθεσε μόνο ένα περιορισμό: συνεπής στην αισθητική που προτιμά τα πρακτικά εφέ, ο Νόλαν τους είπε ότι δεν επιτρεπόταν τα ψηφιακά εφέ.

«Ήξερα από την αρχή ότι η πυρηνική δοκιμή Τρίνιτυ θα ήταν από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ταινίας» λέει ο Νόλαν. «Είχαμε κάνει πυρηνική έκρηξη με ψηφιακά εφέ στον Σκοτεινό Ιππότη: Η επιστροφή, τα οποία είχαν λειτουργήσει πολύ καλά για την εκείνη την ταινία. Αλλά ήξερα ότι για ένα πραγματικό γεγονός όπως η δοκιμή Τρίνιτυ, που έχει καταγραφεί με ειδικές κάμερες,  τα ψηφιακά εφέ δεν θα έδιναν την αίσθηση της απειλής που βλέπουμε στο υπάρχον υλικό. Το υλικό αυτό έχει κάτι το ανατριχιαστικό. Οπότε ήταν μία πρόκληση να βρούμε τις αναλογικές μεθόδους που θα εξέφραζαν αυτή την απειλή, το δέος και την τρομαχτική ομορφιά της δοκιμής Τρίνιτυ». 

Ο Τζάκσονν και ο Φίσερ άρχισαν να πειραματίζονται -διέλυαν μπαλάκια του πινγκ πονγκ το ένα πάνω στο άλλο, έριχναν μπογιά σε τοίχους και διάφορα άλλα- και έκαναν γυρίσματα με μικρές ψηφιακές κάμερες σε πολύ κοντινά κάδρα. «Μετά τα δείχναμε στον Κρις» λέει ο Φίσερ, «και μας έλεγε ότι η ιδέα ήταν καλή, αλλά ότι έπρεπε να βρούμε έναν τρόπο να το γυρίσουμε με τις τεράστιες  IMAX κάμερες».  Το πώς τελικά αναπαραστάθηκε η ατομική έκρηξη για τις ανάγκες της ταινίας  παραμένει επτασφράγιστο μυστικό. Ένα είναι σίγουρο, ότι αυτή η αποστολή θύμιζε το άκρως απόρρητο αγγλο-αμερικανικό πρόγραμμα παραγωγής πυρηνικών όπλων, το περίφημο Πρόγραμμα Μανχάταν. 

Μερικές από τις τεχνικές που χρησιμοποίησε η ομάδα των εφέ για το θέαμα της πυρηνικής δοκιμής αξιοποιήθηκαν για τις σκηνές που εκφράζουν τον εσωτερικό κόσμο του Οπενχάιμερ. Για μια ακόμα φορά, ο Νόλαν επέβαλε τη χρήση πρακτικών εφέ και όχι ψηφιακών. «Θεωρητικά τα ψηφιακά εφέ είναι ο προφανής τρόπος, αλλά δεν θα μας έδιναν κάτι προσωπικό και μοναδικό για τον χαρακτήρα το Οπενχάιμερ» λέει Νόλαν. «Δημιουργήσαμε μία απίθανη βιβλιοθήκη από προσωπικές, τρομαχτικές και όμορφες εικόνες που αντιπροσωπεύουν τη διαδικασία σκέψης ενός ανθρώπου στην πρώτη γραμμή της μετάβασης από τη νευτώνια φυσική στην κβαντική. Ενός ανθρώπου που βλέπει την ύλη και την εκπληκτική δόνηση της ενέργειας που υπάρχει σε όλα τα πράγματα και πώς μπορεί να εξαπολυθεί και τι μπορεί να επιφέρει».