Αντόνιο Βιβάλντι και Ερίκ Ρομέρ. Δύο καλλιτέχνες που έζησαν σε δύο εντελώς διαφορετικές εποχές. Τι τους ενώνει όμως και φτάσαμε να έχουμε ένα κοινό άρθρο για αυτούς τους δύο; Οι τέσσερις εποχές. Ο Ιταλός συνθέτης κυκλοφόρησε το φημισμένο κονσέρτο «Τέσσερις Εποχές» κατά το πρώτο μισό του 18ου αιώνα. Ο Γάλλος σκηνοθέτης, με τη σειρά του, κυκλοφόρησε την τετραλογία του, στα τέλη του 20ου αιώνα, κατά την δεκαετία του 1990. Πως λοιπόν αντιλαμβάνονται οι δύο αυτοί καλλιτέχνες, από δύο διαφορετικά είδη τέχνης, τη μουσική και τον κινηματογράφο, τις εποχές και τον αέναο κύκλο μεταξύ αυτών;

Ο κύκλος των εποχών θα παρουσιαστεί με βάση την σειρά που κυκλοφόρησαν οι ταινίες του Ερίκ Ρομέρ.

Άνοιξη / A Tale of Springtime (1990)

Η έναρξη της τετραλογίας του Γάλλου σκηνοθέτη, αφηγείται μία ιδιαίτερη ερωτική ιστορία. Δύο φίλες βρίσκονται μπλεγμένες μεταξύ του υπάρχοντος ερωτικού δεσμού του πατέρα της μίας και ενός νέου ερωτικού ειδυλλίου που προσπαθούν να προωθήσουν. Η ζήλια, το ρομαντικό δράμα, αλλά και η αποξένωση πολύ κοντινών ανθρώπων είναι οι δρόμοι που θα αναγκαστεί να διαβεί η πρωταγωνίστρια. Ο Ερίκ Ρομέρ αντιπαραβάλλει την ομορφιά του παριζιάνικου τοπίου με τις επιλογές των χαρακτήρων του. Επιλογές που τονίζουν και σκιαγραφούν τις αντικρουόμενες επιθυμίες και την αναποφασιστικότητα του κάθε χαρακτήρα.

Η κορύφωση των τεσσάρων εποχών για τον Βιβάλντι έρχεται με την Άνοιξη. Ο πιο χαρμόσυνος σκοπός μεταξύ των τεσσάρων εποχών. Νιώθεις την άνοιξη κάθε στιγμή. Νιώθεις τα πουλιά να κελαηδούν, την ημέρα να μεγαλώνει, τον καιρό να ζεσταίνει και την αισιοδοξία να αυξάνεται σε κάθε νότα. Όπως ακριβώς, νιώθεις παντού και την άνοιξη στα ζωηρά χρώματα του Ερίκ Ρομέρ.

Χειμώνας / A Tale of Winter (1992)

Η δεύτερη ταινία της συλλογής των τεσσάρων εποχών, είναι αρκετά αντίθετη ταινία από αυτό που αγαπούσε πιο πολύ από το οτιδήποτε ο Ερίκ Ρομέρ. Ο Γάλλος υπήρξε ένας σκηνοθέτης που κατ’ εξοχήν τοποθετούσε τις ιστορίες του, χρονικά, τους μήνες του καλοκαιριού. Η Συλλέκτρια (1967),  το Γόνατο της Κλαίρης (1970), η Πωλίν στην Πλαζ (1983) και η Πράσινη Αχτίδα (1986) είναι τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα.

Στο χειμώνα του Ρομέρ, έχουμε μία αρκετά ψυχρή, αλλά ταυτόχρονα και αρκετά συναισθηματική ιστορία. Ο λόγος για μία σχέση που έχει πλέον λήξει και υπάρχει απλά η ανάμνηση ενός καλοκαιριού. Πέντε χρόνια χωρίζουν την ανάμνηση από το τώρα για το ζευγάρι όπου είχε αποκτήσει και μία κόρη. Η ανάμνηση είναι τόσο δυνατή, όπου κάνει τη γυναίκα, να πιστεύει σε ένα θαύμα σχετικά με την επανένωσή τους. Η πίστη της εξετάζεται από όλες τις φιλοσοφικές και θρησκευτικές οδούς, με τον τρόπο που μόνο ο Ρομέρ ξέρει.

Ο χειμώνας του Βιβάλντι δημιουργεί μία αισθητική απόμερη, καθώς απλώνει σταδιακά την παγωνιά τριγύρω του. Οι κορυφώσεις των βιολιών μοιάζουν κοφτερές σαν κομμάτια πάγου. Διέξοδος δεν φαίνεται να υπάρχει ακόμα και για τους ανθρώπους που βρίσκονται κάπου ζεστά. Υπάρχει μία συνεχής απειλή ψυχρής εισβολής, η οποία σταδιακά ηρεμεί με την ύπαρξη της φωτιάς. Για τον Βιβάλντι, ο χειμώνας, ευτυχώς είχε μικρή διάρκεια. Την μικρότερη από κάθε άλλη εποχή. Διήρκεσε μόλις εννέα λεπτά.

Καλοκαίρι / A Summer’s Tale (1996)

Η κορύφωση της τετραλογίας. Καλοκαίρι στην Βρετάνη. Ένας νεαρός, ερασιτέχνης μουσικός, κολλημένος στις σκέψεις του και στην ανικανότητα του να δεσμευτεί, περνάει χρόνο με τρεις διαφορετικές κοπέλες. Η ταινία είναι σήμα κατατεθέν αφηγηματικών οδών που λατρεύει ο Γάλλος σκηνοθέτης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η ωδή στην μελαγχολία, αλλά και η αναποφασιστικότητα των χαρακτήρων του σε συνδυασμό με την παρουσίαση της ασταθής φύσεως της επιθυμίας. Απολαυστικοί διάλογοι, καλοκαιρινή ραστώνη και ξεγνοιασιά. Οι φίλοι του καλοκαιριού θα την ερωτευθούν με σχετική ευκολία.

Περνώντας στο Καλοκαίρι του Βιβάνλτι, το κομμάτι συνολικής διάρκειας έντεκα λεπτών, χωράει μία ολόκληρη εποχή μέσα του. Στο πρώτο μέρος μπορείς να νιώσεις την αποπνικτική ζέστη, που δυσκολεύει οποιαδήποτε επιθυμία για μετακίνηση. Ο αέρας ανύπαρκτος, τα ζώα στο περιβάλλον τεμπελιάζουν. Το μόνο που φαίνεται να δίνει ζωή στην ατμόσφαιρα, μία διαφορετική σπιρτάδα, είναι ο αέρας. Ένας αέρας που προμηνύει τη βροχή. Η τέλεια αντίθεση με τον καυτό ήλιο του καλοκαιριού. Ίσως συνάμα να σημάνει και τη μελαγχολία που αποφέρει το τέλος του καλοκαιριού, όμως ταυτόχρονα και μία ξεγνοιασιά. Σαν να ξαναζείς τα καλοκαιριά σου ως παιδί.

Φθινόπωρο / A Tale of Autumn (1998)

Το πέρασμα μεταξύ καλοκαιριού και φθινοπώρου, είναι κατ΄εμέ ιδιαίτερα μελαγχολικό, αρκετά παραπάνω από την ομορφιά που συνοδεύει το φθινόπωρο. Οι καφέ αποχρώσεις δε θα μπορούσαν να μην συνοδεύουν τη ματιά του Ερίκ Ρομέρ στο φθινόπωρο. Στην προκειμένη περίπτωση, επιλέγει για κεντρική χαρακτήρα μία γυναίκα, χήρα που εργάζεται ως οινοπαραγωγός και οι φίλες της οποίας προσπαθούν να της βρουν νέο σύζυγο.

Ο τρύγος είναι μία διαδικασία που παραδοσιακά λαμβάνει χώρα μεταξύ Αυγούστου και Οκτωβρίου. Στο πέρασμα μεταξύ των εποχών δηλαδή. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αντιπαραβάλλει τον κύκλο των εποχών, μέσω της επιλογής του επαγγέλματος της κεντρικής ηρωίδας του. 

Ο Βιβάλντι, στο πέρασμα μεταξύ καλοκαιριού και φθινοπώρου, ακροβατεί σε μονοπάτια γνώριμα. Το φθινόπωρο αντιπαρατίθεται στην άνοιξη του. Είμαστε πλέον στην εποχή όπου οι ρυθμοί πέφτουν. Υπάρχει μία σχετική ηρεμία, η οποία θα συνοδεύσει την εποχή του τρύγου. Προς το τέλος του κομματιού, ένα συναίσθημα ανεμελιάς περιτριγυρίζει και πλουτίζει την ατμόσφαιρα. Για τον Βιβάλντι, το πέρασμα στο φθινόπωρο αποδεικνύεται απολαυστικό, καθώς διήρκεσε όσο και το καλοκαίρι του. Έντεκα λεπτά.

Φτάνοντας προς το τέλος αυτού του άρθρου, θα έλεγα πως τα έργα των δύο καλλιτεχνών βαδίζουν σε παράλληλους δρόμους. Είναι δύο έργα που πραγματεύονται τον αέναο κύκλο μεταξύ των εποχών. Θέλω όμως να μείνω λίγο παραπάνω στην περίπτωση του Ερίκ Ρομέρ, ο οποίος κλείνει την τετραλογία του με το πέρασμα από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο.

Ένα πέρασμα που για πολλούς ανθρώπους συνοδεύεται με ένα αίσθημα αναποφασιστικότητας και αγωνίας για το μέλλον, παραμελώντας καμιά φορά τα όμορφα συναισθήματα που συνοδεύουν την κάθε εποχή. Σε μια εποχή, όπου οι ρυθμοί της ζωής έχουν γίνει φρενήρης, τα δύο αυτά έργα, έρχονται να μας υπενθυμίσουν ότι μπορούμε να κάνουμε μία στάση και να απολαύσουμε την κάθε εποχή το ίδιο.  Η μαγεία κρύβεται παντού. Αρκεί να σταθείς και να την ανακαλύψεις.