Η 17η έκδοση του φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους Balkans Beyond Borders, με θεματική “Shift your gaze to the Unseen”, επιστρέφει στην Αθήνα από τις 12 έως τις 16 Νοεμβρίου προσκαλώντας κινηματογραφιστές και κοινό από τα Βαλκάνια αλλά και πέρα από αυτά, σε μια πενθήμερη κινηματογραφική εμπειρία στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος.

Το κύριο Διαγωνιστικό Πρόγραμμα, περιλαμβάνει 32 ταινίες μικρού μήκους από ανερχόμενους δημιουργούς από τα Βαλκάνια. Συνεχίζοντας την εξερεύνηση νέων κινηματογραφικών μορφών, για ακόμη μία χρονιά, το φεστιβάλ παρουσιάζει το ειδικό διαγωνιστικό πρόγραμμα BBB Creative AI, μια πρωτοβουλία αφιερωμένη στις δημιουργικές και αφηγηματικές δυνατότητες την τεχνητής νοημοσύνης στον κινηματογράφο. Η φετινή χρονιά σηματοδοτεί επίσης την έναρξη του BBB Gen A, ενός νέου διαγωνιστικού προγράμματος αφιερωμένου στις νεότερες ηλικίες από 6 έως 15 ετών, ενθαρρύνοντας το νεανικό κοινό να ανακαλύψει τη δύναμη των ταινιών μικρού μήκους στην αντιμετώπιση σύγχρονων ζητημάτων.

Το φεστιβάλ θα ανοίξει με την προβολή του μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ «Από τι είμαστε φτιαγμένοι» του Σιαμάκ Ετεμάντι, προετοιμάζοντας το έδαφος για πέντε ημέρες κινηματογράφου, δημιουργικής ανταλλαγής και διαλόγου.

Εδώ μπορείτε να βρείτε τις προτάσεις του Ραπόρτο από το πρόγραμμα του 17ου Balkans Beyond Borders.

Μιλήσαμε με την Βασιλική Μαλτάσογλου διευθύντρια του Φεστιβάλ και συνιδρύτρια του οργανισμού Balkans Beyond Borders.

Το φεστιβάλ φέτος γίνεται 17 χρονών, σχεδόν ενηλικιώθηκε, θέλεις να μου πεις πώς γεννήθηκε η ιδέα εξ αρχής, το 2011;

Η ιδέα πάει λίγο πίσω σε ένα πρόγραμμα, το οποίο είχε ως στόχο οι νέοι να βρουν δημιουργικούς τρόπους για να συνδέσουν τις χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Οπότε αυτός ήταν ο βασικός στόχος και η ομάδα ενός φίλου και συνιδρυτή του οργανισμού, είχαν την ιδέα αυτή να διοργανώσουν ένα φεστιβάλ, το οποίο ήταν διαδικτυακό, είχε έναν τελείως άλλο χαρακτήρα. Αφού έπεσε η αυλαία από αυτό το φεστιβάλ που έγινε στο Βελιγράδι, αποφασίσαμε να το συνεχίσουμε. Βρήκαμε μέσα από την ταινία μικρού μήκους μια δυνατότητα να μιλήσουμε για τα Βαλκάνια, να φέρουμε την γειτονιά των Βαλκανίων πιο κοντά, γιατί υπάρχουν κάποια αρνητικά σε σχέση με τα Βαλκάνια και την γειτνίαση στην περιοχή. Οπότε εμείς μέσα από τη σύγχρονη ματιά, τους σύγχρονους νέους Βαλκάνιους, θέλαμε να δώσουμε μια άλλη προοπτική. Μόνο μέσα από το να γνωριστούν οι άνθρωποι μεταξύ τους και οι λαοί, πιστεύουμε, ότι θα μπορούσαμε να ενισχυθεί η συνεργασία και η συνδημιουργία μεταξύ μας.

Το φεστιβάλ ως φεστιβάλ έχει έναν κοινωνικό χαρακτήρα. Κάθε χρόνο έχει μια διαφορετική θεματική, εκτός από το ότι ταξιδεύει κάθε χρόνο σε μια διαφορετική πόλη για να μετακινήσει το όραμά του και να βρει νέα κοινά. Επίσης, επιδιώκει μέσα από την τέχνη του κινηματογράφου να μιλήσει για διάφορα κοινωνικά ζητήματα.

Πάμε λίγο στη φετινή διοργάνωση. Το κύριο Διαγωνιστικό Πρόγραμμα έχει 32 ταινίες. Πώς έγινε η επιλογή τους; Τα κριτήρια είναι καθαρά κινηματογραφικά ή ψάχνετε κι άλλα στοιχεία στις ταινίες;

Το κύριο πρόγραμμα του φεστιβάλ είναι το Διαγωνιστικό. Φέτος το διαγωνιστικό πρόγραμμα αποτελείται από 32 ταινίες μικρού μήκους. Η κεντρική θεματική, η οποία συνδέει όλες αυτές τις ταινίες, είναι και η κεντρική μας θεματική, το οποίο είναι το «Shift your gaze to the Unseen», που μας καλεί να μετατοπίσουμε το βλέμμα μας στο μη ορατό. Πίσω από τις κυρίαρχες αφηγήσεις και αυτά που φαίνονται. Οπότε θέλουμε να μιλήσουμε για τις κρυφές ιστορίες, για ιστορίες της διπλανής πόρτας που δεν τις γνωρίζουμε, για προσωπικά βιώματα τα οποία έχουν συλλογικό αντίκτυπο, και ούτω καθεξής.

Οπότε, η διαδικασία της επιλογής των ταινιών γίνεται μέσα από μία διεθνή προκριματική επιτροπή, η οποία αποτελείται από νέους ανθρώπους στη σκηνοθεσία, στην κριτική κινηματογράφου, στον πολιτισμό, στην επικοινωνία. Pαρακολουθούν τις ταινίες και μετά, μαζί με την προγραμματική επιτροπή του Φεστιβάλ, διαμορφώνεται το πρόγραμμα. Οπότε υπάρχουν δύο στάδια. Το ένα είναι της αξιολόγησης των ταινιών, της δημιουργικής συζήτησης, για να φτάσουμε στο τελικό αποτέλεσμα. Η διαμόρφωση του προγράμματος γίνεται με πολυδιάστατο τρόπο. Από τη μία εξετάζουμε την κινηματογραφική ματιά, μας ενδιαφέρει πάρα πολύ η καινοτομία στην αφήγηση, η ίδια η αφήγηση, η ιστορία, δίνουμε πολύ μεγάλη έμφαση σε αυτό το κομμάτι, η επιστημονική προσέγγιση του καλλιτέχνη, και από εκεί και πέρα είναι η ανταπόκριση στο θέμα. Το δεύτερο κριτήριο είναι η κάλυψη του βαλκανικού χώρου, γιατί θέλουμε να υπάρχει εκπροσώπηση από όλες τις χώρες. Άλλες χώρες έχουν περισσότερες ταινίες και περισσότερες αιτήσεις, άλλες όχι. Οπότε θέλουμε η εκπροσώπηση να είναι όσο πιο πλήρης γίνεται.

Μου έκανε εντύπωση και το ΑΙ διαγωνιστικό πρόγραμμα. Πώς πήρατε αυτήν την απόφαση;

Με αφορμή την είσοδο της τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινότητα μας, αλλά φυσικά και στον κινηματογράφο, σκεφτήκαμε ότι θα ήταν καλό να δούμε και αυτή την πλευρά με την προοπτική να εξετάσουμε τι δυνατότητες υπάρχουν. Υπάρχουν δημιουργοί που κάνουν έργο πάνω σε αυτό; Να μιλήσουμε για τις προκλήσεις αυτού του θέματος και να δούμε τι δημιουργικά αποτελέσματα προκύπτουν μέσα από τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Προσπαθούμε να δώσουμε χώρο σε ιστορίες που πραγματικά είναι ιδαιίτερες και δημιουργηθηκαν με αυτόν τον τρόπο. Χωρίς να θέλουμε ούτε να να πούμε ότι καλώς υπάρχει η τεχνητή νοημοσύνη ούτε ότι θα αντικαταστήσει την παραγωγή ταινιών ως μία άλλη ξεχωριστή κατηγορία.

Και πέρυσι και φέτος έχουμε υπεύθυνο σε αυτό το πρόγραμμα. Είναι ο Δημήτρης Αργυρίου, ο οποίος είναι σκηνοθέτης και έχει την εταιρεία διανομής Newborn Agency που γίνεται υπό την επίβλεψή του και είναι επικεφαλής της ομάδας. Στο πλαίσιο του BBB Sinner Forum, πρώτα θα γίνει μία συζήτηση με καλεσμένους ομιλητές το απόγευμα και μετά θα ακολουθήσει η προβολή με Q&A στο τέλος με καλεσμένους σκηνοθέτες.

Έχεις αγαπημένη ταινία από το πρόγραμμα ή κάποιο σετ που ξεχωρίζεις;

Το πρόγραμμα αυτό φτιάχτηκε με πάρα πολύ κόπο και αγάπη. Όταν λέμε για την μη ορατότητα για πράγματα που θέλουμε να δούμε πρέπει να το δούμε πάντα και συνδυαστικά και με το περιεχόμενο που έχουμε. Και το τι έχει δημιουργηθεί. Οπότε μέσα από αυτό θα έρθουν και οι ταινίες, οι θεματικές και το χτίσισμο του προγράμματος. Φέτος, το διαγωνιστικό πρόγραμμα αποτελείται από έξι sessions, που έχουν πάρα πολύ έντονο το προσωπικό βίωμα. Και για να το δούμε αυτό, το χωρίσαμε σε έξι θεματικές. Το πρώτο σετ είναι το "Αντιστεκόμενοι στη Λήθη", που μπορώ να πω ότι είναι και το αγαπημένο μου! Αποτελείται από ταινίες με ανθρώπους της τρίτης ηλικίας. Ο καθένας, μέσα από τον δικό του ρόλο, προσπαθεί να διατηρήσει την ταυτότητά του, την πολιτιστική κληρονομιά του ή κάποια αξία που μπορεί να πρεσβεύει.

Εκτός από τις προβολές, το φεστιβάλ έχει πολύ πλούσιο πρόγραμμα και στις παράλληλες δράσεις, που για εμένα είναι εξίσου σημαντικό. Αν θέλεις να μας κάνεις ένα σχόλιο για αυτές τις δράσεις και ειδικά για το masterclass με τον Θανάση Νεοφώτιστο.

Το φεστιβάλ είχε πάντα παράλληλες δράσεις, αλλά εδώ και τέσσερα χρόνια τις έχουμε πλαισιώσει με τέτοιο τρόπο ώστε να δείχνουν μια δημιουργική ματιά γενικότερη στο θέμα του κινηματογράφου. Είτε διαθεματική, είτε καθαρά κινηματογραφική είτε ακόμη και πειραματική με εργαστήρια. Συνεπώς, ο τίτλος του Cine Forum είναι «Η δύναμη του κινηματογράφου να βλέπει το μη ορατό» και για να το πετύχουμε αυτό και να διεισδύσουμε σε αυτό το μη ορατό οργανώσαμε τις τέσσερις δράσεις του προγράμματος. Συζητώντας με τον Θανάση αυτό που θέλαμε να δείξουμε, και με αφορμή κάποια τελευταία γεγονότα, είναι ότι το σινεμά δεν χωράει σε κουτάκια, ότι είναι ένα πεδίο για να μιλήσεις για θέματα πανανθρώπινα με την προσωπική σου ματιά και αυτή να έχει θέση παντού.