Μάθαμε τελικά από τι είμαστε φτιαγμένοι;

 

Ελπίδα, αγάπη, φόβος. Στο φετινό Balkans Beyond Borders, ο σκηνοθέτης Σιαμάκ Ετεμάντι με τον ερευνητή, καθοδηγητή αλλά και πρωταγωνιστή, Άρη Κατσούλη, ανακαλύπτουν μαζί μας ότι τα τρία αυτά συναισθήματα είναι ο κινητήριος πυρήνας όχι μόνο της ανθρώπινης επιθυμίας, αλλά ίσως και ολόκληρης της ύπαρξης. Με το ντοκιμαντέρ «Από τι είμαστε φτιαγμένοι» (2025), είχαμε την ευκαιρία να εξερευνήσουμε τη σεξουαλικότητα, την ηδονή και τη συντροφικότητα με μια τρυφερή, και πιο κρυμμένη –για το ελληνικό σινεμά- ματιά.

Το Balkans Beyond Borders ένωσε για 17η χρονιά παραγωγούς και συντελεστές από όλη τη βαλκανική χερσόνησο, φέρνοντας αυτή τη φορά κινηματογραφικές δημιουργίες στην Αθήνα, στην αίθουσα της Ταινιοθήκης. Αγκαλιασμένη με τον τίτλο «Shift your gaze to the unseen», η διοργάνωση προσέγγισε ιστορίες, κοινότητες, μνήμες, θρύλους και αφηγήματα που συχνά παραβλέπονται ή εξετάζονται κάτω από πολύ περιορισμένα πρίσματα. Ανάμεσα σε αρκετές επιλεγμένες δημιουργίες, η μεγάλη οθόνη της Ταινιοθήκης φιλοξένησε το ντοκιμαντέρ «Από τι είμαστε φτιαγμένοι» (The Stuff We Are Made Of) του Σιαμάκ Ετεμάντι, ο οποίος με στοργή και πείσμα 6 χρόνων (όπως ο ίδιος δήλωσε στη συζήτηση που ακολούθησε της προβολής) γνωρίζει και ακολουθεί ανθρώπους με αναπηρία στην προσπάθειά τους να ανακαλύψουν τον έρωτα, την έλξη, τη σωματική απόλαυση, τη σεξουαλικότητα. 

Βασικός συνοδοιπόρος του στο προσωπικό και με βάθος αυτό ταξίδι, είναι ο Άρης, ένας τετραπληγικός φοιτητής Ψυχολογίας, ο οποίος μέσω της πτυχιακής του εργασίας, αποφασίζει να βρει την απάντηση στο ερώτημα που τον κρατά ανήσυχο όλη του τη ζωή: γιατί η ερωτική επαφή και η συντροφικότητα θεωρούνται είδος πολυτελείας από τον κοινωνικό περίγυρο για τα άτομα με αναπηρία; 

Οι δύο συνεργάτες λοιπόν, βαδίζουν μαζί σε ένα μονοπάτι που τους πηγαίνει σε θεατρικές σκηνές και εργαστήρια, σε ταβέρνες, σε αθλητικούς ομίλους, σε σπίτια και γάμους, γνωρίζοντας δεκάδες άτομα με αναπηρία, τα οποία, όπως είναι αναμενόμενο, στην εξαετία αυτή μεταβάλλονται. Στη μεταμόρφωση αυτή γινόμαστε μάρτυρες με δύο τρόπους: πρώτον σκιαγραφώντας άμεσα τις αλλαγές στις αγωνίες και τις σκέψεις που εκφράζονται ανά τα χρόνια, παρατηρώντας δηλαδή τις συναισθηματικές και πνευματικές τους τομές. Δεύτερον, οι αλλαγές είναι «χειροπιαστές» και περισσότερο οπτικές: άτομα ερωτεύονται, άλλα χωρίζουν, άλλα παντρεύονται, άλλα αλλάζουν ριζικά τη ζωή τους. 

Η εξόρυξη της σεξουαλικότητας στο ντοκιμαντέρ του Σιαμάκ, γίνεται πράγματι στον δρόμο της πλήρους ανακάλυψης σε πραγματικό χρόνο. Έτσι, όσο προχωράμε μαζί με τους πρωταγωνιστές του, το ερώτημα μεταβάλλεται˙ η λέξη κλειδί πλέον δεν είναι το «γιατί», αλλά το «τι» και το «πώς». Σε αντίθεση με αρκετούς δημιουργούς που κατηγοριοποιούν, διαχωρίζουν και συχνά φετιχοποιούν, όταν αναφέρονται σε συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων, ο Σιαμάκ δε μιλάει για το «Άλλο», δίνει απλώς χρόνο και χώρο. Επιτυγχάνει με γαλήνη και αυθορμητισμό να επικοινωνήσει το ισότιμο βλέμμα του με έναν παράδοξο και ενδιαφέροντα τρόπο. Με μια απλή κινηματογραφική καταγραφή και σε ένα πλαίσιο που θα συμπέραινε κανείς εύκολα –και αφελώς- ότι αφορά τη σωματικότητα, μας ωθεί να βγούμε εντελώς από το σώμα μας και να σπάσουμε όλα αυτά τα εύθραυστα κουτάκια στα οποία αποφασίσαμε ότι θα το χωρέσουμε, ή μάλλον ότι θα το στριμώξουμε.


Τα μάτια και τα βιώματα των συντελεστών μας δίνουν ένα καθολικό μάθημα, μια υπενθύμιση της ομορφιάς της ανακάλυψης του ανθρώπου- συντρόφου μας, αλλά και του ίδιου μας του εαυτού, έχοντας πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού μας πως ο έρωτας δεν είναι ενιαίος, πως η σωματική απόλαυση δεν έχει κανέναν κανόνα πέρα από τον σεβασμό. Παρακολουθώντας άτομα με αναπηρία να εξερευνούν και να ανακαλύπτουν την απόλαυση με αγγίγματα και συναναστροφές που δεν ανήκουν συνήθως στα καθιερωμένα σχήματα που έχει αναπτύξει ένα άτομο αρτιμελές, όλο το «ερωτικό παιχνίδι» (όρος που χρησιμοποιήθηκε πολύ από τον Σιαμάκ) αμφισβητείται και τίθεται σε μια άλλη οπτική γωνία. Μήπως τελικά έχουμε ξεχάσει να φροντίζουμε και να ακούμε τους νευρώνες μας και την ενέργεια που δίνουμε; Και τελικά, μήπως ποτέ δεν προσέξαμε από τι είμαστε φτιαγμένοι και ποια είναι η ουσία που μας τραβά κοντά σε ό,τι μας ελκύει;

Μετά την προβολή ακολούθησε συζήτηση με τον Σιαμάκ Ετεμάντι και τον Άρη. Η συζήτηση αυτή επιβεβαίωσε ακριβώς την τρυφερότητα και την οικουμενικότητα που διακατέχουν το ντοκιμαντέρ, το οποίο εστιάζει, αλλά δεν κατηγοριοποιεί. Μάλιστα, ο Άρης στην αρχή της συζήτησης είπε χαριτολογώντας πως «ίσως επικρατήσει αμηχανία, γιατί συχνά στις συζητήσεις αυτές δεν υπάρχουν πολλές ερωτήσεις από το κοινό». Και όμως, τα δεκάδες χέρια που σηκώθηκαν από το κοινό από τα πρώτα δευτερόλεπτα απέδειξαν καθολικά την ουσία από την οποία «ήταν φτιαγμένο» το εγχείρημα του Σιαμάκ: τη μία και αναμφισβήτητη ανάγκη καθενός από εμάς για ανθρώπινη εγγύτητα, σωματική, ψυχική και πνευματική αλλά και την τεράστια επιθυμία μας να τη μοιραστούμε. Όπως εξέφρασαν και οι ίδιοι οι δημιουργοί, μπορεί το κινηματογραφικό αυτό ταξίδι να μην έδωσε απαντήσεις στα υπάρχοντα ερωτήματα, αλλά δημιούργησε καινούργια, και νομίζω αυτό είναι σημαντικότερο.

0 comments